Azərbaycanın Qırmızı kitabına düşən həşəratlar
Azərbaycanda ümumilikdə 15000-ə qədər həşərat yayıldığı müəyyən olunmuşdur. 2013-ci ildə yeni təşkil edilən Qırmızı kitaba 74 həşərat daxil edillmişdir. Onlardan 40-ı nadir növdür.
Aidliyi | Adı | Arealı | Qorunma statusu | Mənbə | |
---|---|---|---|---|---|
Dəstə Sərtqanadlılar (Coleoptera) | |||||
![]() |
Alp rozaliyası (Rosalia alpina) |
Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqazda hündürlüyü 1500 m-ə qədər yüksəklikdə enliyarpaqlı meşələrdə rast gəlinir. | |||
![]() |
Mallosia scovitzii (Mallosia scovitzii) |
Naxçıvan MR-də (Ordubad, Buzqov, Biçənək) yayılmışdır. | |||
![]() |
Tünd qırmızı talış uzunbığı Purpuricenus talyshensis |
Azərbaycanın cənub-şərqi. | Nəslikəsilən növ. | ||
![]() |
Talış kökyeyəni |
Azərbaycanın cənub-şərqi (Zuvand) | Nəslikəsilən növ. | ||
![]() |
Xəzər parandrası (Parandra caspia) |
Lənkəran bölgəsinin dağları (dəniz səviyyəsindən 35 m-dən – 1000 m-dək yüksəkliklərdə) və Xəzər sahili boyunadakı ovalıqları. | |||
![]() |
Maral böcək (Lucanus cervus) |
Azərbaycanda Böyük Qafqazda rast gəlinir | |||
![]() |
Salomon qızılböcəyi (Buprestis salomonii= Ancylocheira salomonii) |
Azərbayacanda Zaqatala, Qəbələ, Şəki, Göyçay, Yevlax, Naxçıvan MR kimi ərazilərində rast gəlinir. | |||
![]() |
Talış karabidi (Carabus talyschensis) |
Lənkəran zonasında rast gəlinir | |||
![]() |
Qobustan malloziyası (Mallosia galinae) |
Azərbaycanda yarımnövü Qobustan rayonunun şərqində, Ceyrankeçməz vadisində və Giləzi ərazisində rast gəlinir | |||
![]() |
Qafqaz karabidi (Carabus caucasicus) |
Onlar əsasən quru meşə sahələrində xüsusi ilə Palıd meşələrində yayılırlar. Bəzi hallarda isə onlar dağ çöllərində görmək olar. 1800–2000 m yüksəkliklərdə yayıla bilir. | |||
![]() |
Kiçik qəşəng böcək (Calosoma inquisitor) |
Azərbaycanda isə düzən və dağətəyi meşə sahələrində rast gəlinirlər. | |||
![]() |
Qəşəng böcək (Calosoma sycophanta) |
Azərbaycanda düzən və dağətəyi meşə sahələrində rast gəlinir. | |||
Fərat çapağanı (Megacephala euphratica) |
Abşeron, Muğan düzü | ||||
![]() |
Palıd diserkası (Dicerca fritillum) |
Azərbaycanın cənub-şərqi, Samux rayonu. | |||
![]() |
Böyük qısaqanad uzunbığ (Necydalis major) |
Azərbaycanda Quba – Xaçmaz bölgəsinin rayonlarında yayılmışdır. | |||
![]() |
Döşüdişli uzunbığ (Rhaesus serricollis) |
Azərbaycanda Şəki – Zaqatala, Quba – Xaçmaz, Gəncə, Yevlax, Mingəçevir, Samux, Neftçala və Lənkəran rayonlarında rast gəlinir | |||
![]() |
Qara uzunbığ (Morimus asper) |
Azərbaycanda Bakı, Abşeron, Zaqatala, Lənkəran, Astara və Yardımlı rayonlarında rast gəlinir. Ölkəmizdə bu böcəyin Morimus vercundus yarımnövü yayılmışdır. | |||
![]() |
Labidostomis yarpaqyeyən böcəyi (Labidostomis montana) |
Lerik, Yardımlı, Cəlilabad və Ordubad rayonlarında qeydə alınmışdır | |||
![]() |
Falsoeksosoma yarpaqyeyəni (Falsoexosoma cyanipenne) |
Lənkəran zonası, Böyük Qafqaz | |||
Dəstə Zərqanadlılar (Coleoptera) | |||||
Dağıstan zolaqlı arısı (Bombus daghestanicus) |
|||||
![]() |
Qüvvətli antofora (Anthophora robusta) |
Şamaxı, Lerik, Naxçıvan MR-da rast gəlinir. | |||
![]() |
Ağnöqtəli andrena (Andrena albopunctata) |
Kür-Araz ovalığında, Talışda (Zuvand), Gəncənin ətraflarında, Abşeronda və Naxçıvan MR-də rast gəlinir. | |||
![]() |
Ayıpəncəsi antoforası (Anthophora personata) |
Abşeron yarımadası əsas yayılma əraziləridir. | |||
Mlokoseviç zolaqlı arısı (Bombus mlokosevitschi) |
Əsasən subalp və alp qurşağda yayılırlar | ||||
![]() |
Fars zolaqlı arısı (Bombus persicus) |
Azərbaycanda Naxçıvan MR (Zəngəzur sıra dağlarının yüksəklikləri) rast gəlinir | |||
Porçinski zolaqlı arısı (Bombus portchinski) |
. | ||||
Dəstə Pulcuqluqanadlılar (Lepidoptera) | |||||
![]() ![]() |
Adi apollon (Parnassius apollo) |
Azərbaycanda – Kiçik və Böyük Qafqazın dağ və dağətəyində (Göygöl, Dərəlyəz, Zəngəzur dağ silsiləsinin cənub yamaclarında, Əsgəran rayonunun Topxana meşəsinin kənarlarında və Zaqatala Dövlət Qoruğunun subalp zonasında) rast gəlinir. | |||
![]() |
Nordman apollonu (Parnassius nordmanni) |
Böyük Qafqazın alp yüksəklikləri (Şahdağ massivi, Bazardüzü, Babadağ, Quton), dəniz səviyyəsindən 3000 m və daha yuxarı ərazilər. | |||
Allancastria caucasica (Allancastria caucasica) |
Böyük Qafqazın dağ ətəklərinin cənub yamacları (Balakən, Zaqatala, Qax, Şəki) rast gəlinir. | ||||
![]() |
Şərqi aleksanor yelkənciyi (Papilio alexanor ) |
Azərbaycanda Naxçıvan MR ərazisinin Araz çayı vadisindən başlayaraq dəniz səviyyəsindən 1750 m-ə qədər yüksəkliyi olan dağlar | |||
![]() |
Avrora (Anthocharis cardamines) |
||||
![]() |
Eyfema (Zegris eupheme) |
Naxçıvan MR və Talışın (Zuvand) dağətəyi və dağlıq yerlərinin kserofil bitkilər yayılan zonaları. | |||
![]() |
Kaya ayıcası (Arctia caja) |
Quba – Xaçmaz, Şəki – Zaqatala bölgəsi, Lənkəran, Dağlıq Qarabağ və Naxçıvaan MR-da yayılmışdır. | |||
![]() |
Euchalcia obscurior (Euchalcia obscurior) |
Böyük və Kiçik Qafqazın 2000 m hündürlükdə dağ – meşə qurşağında, dağətəyinin daşlı yamaclarında rast gəlinir | |||
![]() |
Staurophora celsia (Staurophora celsia) |
Kiçik Qafqazın dağlıq hissələrində (Daşkəsəndə) rast gəlinir | |||
Alp sarıcası (Colias thisoa) |
Dərəlyəz və Zəngəzur dağ silsiləsi (Kiçik Qafqaz) və Şahdağ (Böyük Qafqaz). | ||||
Dördnöqtəli ayıca (Collimorpha dominula) |
Şamaxı – Qobustan, Şəki – Zaqatala, Lənkəran və Dağlıq Qarabağ təbii rayonları. | ||||
![]() |
Aedophron phlebophora (Aedophron phlebophora) |
Naxçıvan MR-da və Talış dağ – səhra ərazisində məhdud halda təsadüf edilir. | |||
![]() |
Cucullia argentea (Cuculia argentea) |
Şirvan düzənliyində təsadüf edilir. | |||
![]() |
Dichagyris musiva (Dichagyris musiva) |
Böyük və Kiçik Qafqazın dağətəyi və dağlıq meşələri, Lənkəranın dağ – səhralıq yerləri. | |||
![]() |
Qafqaz sarıcası (Colias caucasica) |
Azərbaycanda Murovdağ silsiləsinin cənub yamacları | |||
![]() |
Avrorina sarıcası (Colias aurorina) |
Naxçıvan MR (Şahbuz rayonu), Şamaxı rayonu (Astraxanka), Altıağac, Talış (Zuvand). | |||
![]() |
Şəfəqsaçan (Anthocharis gruneri) |
Kiçik Qafqazın dağ ətəklərində və dağlarında, kserofil yamaclarında rast gəlinir (Laçın rayonu, Naxçıvan MR və Talış (Zuvand)) | |||
![]() |
Tarla ayıcası (Arctia villica) |
||||
![]() |
Tünd qırmızı ayıca (Rhyparia purpurata) |
||||
![]() |
Kürd sarıcası (Colias chlorocoma) |
Azərbaycan (Naxçıvan MR dağları, dəniz səv. 1500 – 1800 m yüksəklikdə). | |||
Xrizip (Danaus chrysippus) |
Azərbaycanda Lənkəran ovalağında yayılmışlar | ||||
![]() |
Catocala fraxini (Catocala fraxini) |
Böyük və Kiçik Qafqazın dağlıq və Dağətəyi meşələrində və Lənkəranın Hirkan meşəsində təsadüf olunur | |||
![]() |
Talış məxməri kəpənəyi (Pararge adrastoides) |
Lerik, Yardımlı rayonlarında | |||
![]() |
Hilata (Melanargia hylata) |
Azərbaycanın cənub-şərqi (Zuvand). | Azərbaycan Qırmızı Kitabı 1989 | ||
![]() |
Pseudochazara alpina (Pseudochazara alpina) |
Şahdağ və Babadağ əraziləri, Qafqazın cənub yamacları. | Azərbaycan Qırmızı Kitabı 1989 | ||
İoniya bərqvuranı (Thaleropis ionia) |
Zəngəzur və Dərələyəz silsiləsinin cənub yamaclarında yayılmışlar | Azərbaycan Qırmızı Kitabı 1989 | |||
Aleksandra sədəflisi (Argynnis alexandra) |
Talış dağlarının meşələri | Azərbaycan Qırmızı Kitabı 1989 | |||
![]() |
Romanov tomaresi (Tomares romanovi ) |
Naxçıvan MR, Altıağac. | Azərbaycan Qırmızı Kitabı 1989 | ||
![]() |
Chariclea delphinii (Chariclea delphinii) |
Azərbaycanda isə lokal şəkildə bütün zonalarda ən çox düzən rayonlarda, qismən dağətəyində və dağ səhralığında rast gəlinir | Azərbaycan Qırmızı Kitabı 1989 | ||
![]() |
Isochlora viridis (Isochlora viridis) |
||||
![]() |
Oxim qızılcası (Thersamonia ochimus) |
Naxçıvan MR və Talış dağları (Zuvand) rast gəlinir. | Azərbaycan Qırmızı Kitabı 1989 | ||
![]() |
Actinotia polyodon (Actinotia polyodon) |
Böyük Qafqazın dağətəyində rast gəlinir. | Azərbaycan Qırmızı Kitabı 1989 | ||
![]() |
Acherontia atropos (Acherontia atropos) |
||||
![]() |
Oleandr hafı (Daphnis nerii) |
Abşeron, Lənkəran, Ordubad. | |||
![]() |
Komarov hafı (Rethera komarovi ) |
Araz çayı vadisi, Talış (Zuvand), Şamaxı (Pirqulu). | |||
![]() |
Hippotion celerio (Hippotion celerio) |
||||
![]() |
Məlikə ayıca (Callimorpha dominula) |
||||
![]() |
Kristofer brameyası (Brahmaea christophi) |
||||
![]() |
Actinotia radiosa (Actinotia radiosa> |
Kiçik Qafqazın cənub yamacları. | |||
![]() |
Hadena irregularis (Hadena irregularis) |
||||
![]() |
Cyrebia lacernaria (Cyrebia lacernaria) |
||||
![]() |
Cyrebia anachoreta (Cyrebia anachoreta) |
Qax, Zaqatala, Göygöl, Ordubad, Kəlbəcər rayonlarında rast gəlinir | |||
![]() |
Axiopoena maura (Axiopoena maura) |
||||
![]() |
Tamara alacası (Zygaena tamara) |
Zəngəzur və Dərələyəz sıra dağlarının cənub yamacları. | |||
Dəstə İynəcələr (Odonata) | |||||
![]() |
İmperator iynəcə (Rosalia alpina) |
Qusar, Lənkəran, Masallı rayonlarının ərazisi, Mingəçevir və Varvara su anbarlarının ətraf əraziləri, Araz su anbarı ətrafı ərazilərdə | |||
Cordulegaster vanbrinkae (Cordulegaster vanbrinkae) |
Lerik, Lənkəran, Astara rayonlarında yayılmışdır. |