Amerika tülküsü və ya Cırtdan tülkü (lat. Vulpes macrotis) — itlər fəsiləsinin tülkü cinsindən olan yırtıcı məməli növü. Amerika tülküsü ABŞ-nin cənub-qərbində və Meksikanın şimal və mərkəzi bölgələrindəki quru və yarı-quru ərazilərdə yaşayan tülkü növüdür. Bu tülkülər Şimali Amerikada yaşayan dörd Adi tülkü növündən ən kiçiyidir.
| Amerika tülküsü | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||
| Elmi təsnifat | ||||||||||||
|
XƏTA: parent və rang parametrlərini doldurmaq lazımdır. ???: Amerika tülküsü |
||||||||||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||||||||||
| ||||||||||||
Bəzi məməlilər tədqiqatçıları onu V. velox ilə eyni növ kimi təsnif edirlər, lakin molekulyar sistematika tədqiqatları göstərir ki, bu iki növ fərqlidir. Bu iki növün yayılma areallarının üst-üstə düşdüyü yerlərdə çarpazlaşma baş verir, lakin bu hibridləşmə məhdud miqyasdadır. Növün yarımnövləri tam olaraq aydınlaşdırılmayıb. Ən çox səkkiz yarımnöv tanınmışdır, lakin əlavə təhlillər heç bir yarımnöv fərqliliyini dəstəkləmir. Bununla belə, San Xoakin Vadisi Cırtdan tülkülərinin coğrafi təcrid olunması səbəbindən V. m. mutica yarımnövü kimi təsnif edilməsi ehtimalı var, digər Cırtdan tülküləri isə V. m. macrotis yarımnövünə aid edilə bilər.[3]
San Xoakin Amerika tülküsü bir zamanlar San Xoakin Vadisi və Mərkəzi Kaliforniyanın böyük hissəsində çox yayılmışdır. 1990-cı ildə onların populyasiyası təxminən 7.000 fərd olaraq qiymətləndirilmişdir. Bu yarımnöv Təhlükədə Olan Növlər Siyahısına daxil edildikdən təxminən 50 il sonra hələ də təhlükə altındadır.[4] Rəsmi olaraq bu yarımnöv 3 mart 1967-ci ildə siyahıya alınmışdır.[5]
Amerika tülküsü Şimali Amerikada rast gəlinən Canidae fəsiləsinin ən kiçik növlərindən biridir. Bu növ cinsi dimorfizm göstərmir, yalnız erkəklər bir qədər böyük olur. Növün orta çəkisi 1,6 ilə 2,7 kq arasında dəyişir. Bədən uzunluğu 455 ilə 535 mm arasındadır, uzun quyruğu isə əlavə 260–323 mm əlavə edir. Böyük qulaqları 71 ilə 95 mm istini yaymağa və kəskin eşitmə qabiliyyəti qazandırır.[6][7]
Amerika tülküsünün xüsusilə quru və isti iqlim şəraitinə uyğunlaşması onu unikal bir növ edir. Onların böyük qulaqları istini yaymaq və yırtıcıların yaxınlaşmasını erkən hiss etmək üçün əvəzolunmazdır. Bu növ həmçinin gecə həyat tərzi keçirir və gündüzlər qazdıqları yuvalarda gizlənir.[8]
Amerika tülküləri əsasən kiçik məməlilər, quşlar, həşəratlar və bitkilərlə qidalanır. Onların populyasiyasının azalması əsasən yaşayış mühitinin itirilməsi, kənd təsərrüfatı fəaliyyətləri və insan müdaxiləsi ilə əlaqədardır.[9]
-
Kaliforniyada Amerika tülküsü -
Amerika tülküsü balaları -
San Xoakin Vadisində çəkilmiş Amerika tülküsü ailəsi
- ↑ Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
- ↑ Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
- ↑ Dragoo, J. W.; Choate, J. R.; Yates, T. L.; O'Farrell, T. P. "Evolutionary and Taxonomic Relationships among North American Arid-Land Foxes". Journal of Mammalogy. 71 (3). 28 avqust 1990: 318–332. doi:10.2307/1381942. JSTOR 1381942.
- ↑ Cypher, B.; List, R. "Vulpes macrotis". IUCN Red List of Threatened Species. 2014. 2014. doi:10.2305/IUCN.UK.2014-3.RLTS.T41587A62259374.en. İstifadə tarixi: 19 noyabr 2021.
- ↑ "San Joaquin Kit fox (Vulpes macrotis mutica)". U.S. Fish and Wildlife Service Home Page. 14 oktyabr 2011. 15 oktyabr 2011 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "Urban Landscape Attributes and Intraguild Competition Affect San Joaquin Kit Fox Occupancy and Spatiotemporal Activity Nicole Anne Deatherage Department of Biology, California State University, Bakersfield" (PDF).
- ↑ "San Joaquin Kit Fox | Encyclopedia.com". www.encyclopedia.com. İstifadə tarixi: 15 aprel 2021.
- ↑ McGrew, John C. "Vulpes macrotis". Mammalian Species (123). 8 iyun 1979: 1–6. doi:10.2307/3504038. JSTOR 3504038.
- ↑ "Kit Fox". Digital Desert. İstifadə tarixi: 16 iyul 2014.