Amerika çöl tülküsü və ya Cırtdan çöl tülküsü (lat. Vulpes velox) — itlər fəsiləsinin tülkü cinsindən olan yırtıcı məməli növü.
| Amerika çöl tülküsü | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||
| Elmi təsnifat | ||||||||||||
|
XƏTA: parent və rang parametrlərini doldurmaq lazımdır. ???: Amerika çöl tülküsü |
||||||||||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||||||||||
| ||||||||||||
Amerika çöl tülküsü əsasən qısa otlu çöllərdə və səhralarda yaşayır. 1930-cu illərdə yırtıcıların nəzarət proqramları nəticəsində demək olar ki, nəsli kəsilmək üzrə idi, lakin sonradan uğurla yenidən təqdim edildi. Hazırda, növün qorunma statusu Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi tərəfindən "Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirilir, çünki digər yerlərdə populyasiyaları sabitdir.[1]
Amerika çöl tülküsünün rəngi tünd boz-qəhvəyidir, yanları və ayaqları sarımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Boğazı, sinəsi və qarnı açıq sarıdan ağ rəngə qədər dəyişir. Quyruğunun ucu qara rənglidir və burnunda qara ləkələr var. Qulaqları, kit tülküsünün qulaqlarına bənzər şəkildə, nəzərə çarpacaq dərəcədə böyükdür, lakin bir qədər daha aralıdır. Boyu təxminən 30 sm, başından quyruğunun ucuna qədər uzunluğu isə 79 sm olur, yəni təxminən ev pişiyi ölçüsündədir. Çəkisi təxminən beş ilə yeddi funt arasında dəyişir. Erkək və dişilər görünüşcə oxşardır, lakin erkəklər bir qədər böyükdür.[2]
Amerika çöl tülküsü qısa otlu çöllərdə və qərb çöllərində yaşayır. Onlar yuvalarını açıq çöllərdə, şumlanmış sahələrdə və ya hasarlar boyunca qumlu torpaqda qazırlar. Bu növ Şimali Amerikanın Böyük Düzənliklər regionuna endemikdir və arealı şimalda Kanadanın cənubi Alberta və Saskaçevan bölgələrindən[3] cənubda Texasa qədər uzanır.
Amerika çöl tülküsü bir zamanlar ciddi təhlükə altında olan növ idi, əsasən 1930-cu illərdə boz canavar və koyotlara qarşı həyata keçirilən yırtıcıların nəzarət proqramları nəticəsində. Növ 1938-ci ilə qədər Kanadada tamamilə məhv edilmişdi, lakin 1983-cü ildə başlayan yenidən təqdim proqramı cənub-şərqi Alberta və cənub-qərbi Saskaçevan bölgələrində kiçik populyasiyalar yaratmaqda uğur qazandı, baxmayaraq ki, yenidən təqdim edilən fərdlərin çoxu ilk ilində sağ qalmır. Buna baxmayaraq, 1996-cı ilə qədər Alberta-Saskaçevan sərhədi və Milk River Ridc əraziləri ətrafında 540 tülkü buraxıldı. Bu ərazilər növün orijinal yayılma arealının bir hissəsidir. Dörd il sonra bu tülkülərin sayı üç dəfə artdı və bu proqram dünyanın ən uğurlu təhlükədə olan növlərin yenidən təqdim proqramlarından birinə çevrildi. May 1999-cu ildə Kanada "Növlərin Riskdə Olması Aktı" ilə sürətli tülkünü təhlükədə olan növ kimi tanıdı və növün inkişafı üçün əlavə qoruma tədbirləri tətbiq etdi.[4]
-
Amerika çöl tülküsünün sümükləri -
Amerika çöl tülküsü zoparkda
.jpg)
- ↑ Moehrenschlager, A.; Sovada, M. "Vulpes velox". IUCN Red List of Threatened Species. 2016. 2016. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T23059A57629306.en. İstifadə tarixi: 19 noyabr 2021.
- ↑ Dragoo, Jerry W.; Choate, Jerry R.; Yates, Terry L.; O'Farrell, Thomas P. "Evolutionary and Taxonomic Relationships among North American Arid-Land Foxes". Journal of Mammalogy. 71 (3). 28 avqust 1990: 318–332. doi:10.2307/1381942. JSTOR 1381942. İstifadə tarixi: 22 dekabr 2021.
- ↑ Caire, William. The Mammals of Oklahoma. The University of Oklahoma Press. 1989. 30, 288–291. ISBN 978-0-8061-2217-5.
- ↑ Mercure, Alan; Ralls, Katherine; Koepfli, Klaus P.; Wayne, Robert K. "Genetic Subdivisions among Small Canids: Mitochondrial DNA Differentiation of Swift, Kit, and Arctic Foxes". Evolution. 47 (5). 1993: 1313–1328. doi:10.2307/2410150. JSTOR 2410150. PMID 28564903.
- Watch the documentary Return of the Swift Fox and featuring Miles Smeeton at 11 mins 50 sec.
- Moving Back Home Together: Rarest Native Animals Find Haven on Tribal Lands