Vikipediya ?

Alabama

Alabama (ing. Alabama ) - ABŞ-ın cənub-şərq bölgəsində yerləşən ştat. Şimalda Tennessi, şərqdə Corciya, cənubda FloridaMeksika körfəzi, qərbdə Missisipi ilə həmsərhəddir. ABŞ-da ərazisinə görə 30-cu, isə 24-cü yerdə dayanır. 1,300 mil (2,100 km) uzunluğunda gəmiçiliyə yararlı daxili sulara malik olan Alabama ölkədə ilk yerlərdə durur.

Alabama
ing. Alabama
Alabama bayrağı Alabama gerbi
:
ştatı (ing. The Yellowhammer State), qəlbi (ing. The Heart of Dixie), Pambıq ştatı (ing. The Cotton State)
: Hüquqlarımızı müdafiə etməyə cəsarət edirik (lat. )
Himni:
ABŞ xəritəsində Alabama
İngilis dili
2010-cu ildə
İngilis dili (95.1%)
İspan dili (3.1%)
Alabamalı (ing. Alabamian)
Paytaxtı
Birminqem
Ərazisi 30-cu (ABŞ üzrə)
 • Ümumi 52.419 mil²
(135.765 km2)
 • Eni 190 mil (305 km)
 • Uzunluğu 330 mil (531 km)
 • % su 3,20
 • En dairəsi 30° 11′ Ş - 35° Ş
 • Uzunluq dairəsi 84° 53′ Q - 88° 28′ Q
Əhalisi
 • Ümumi 4.887.871 (2018)
 •  94,7 (2011)/mil²  (36,5 (2011)/km2)
 •  48.123 $ (46-cı)
 • Maksimal yüksəklik
2.413 ft (735,5 m)
 • Orta yüksəklik 500 ft  (150 m)
 • Minimal yüksəklik Meksika körfəzi
Dəniz səviyyəsi
Ştatlıqdan Əvvəl
14 dekabr 1819 (22-ci)
(R)
(R)
Qanunverici hakimiyyət
 • 
 • 
(R)
(D)
ABŞ Palata nümayəndələri 6 Respublikaçı
1 Demokrat ()
 • UTC -6/-5
 • UTC -5/-4
ISO 3166
Abbreviatura
Rəsmi saytı
Alabamanın sərhədlərini göstərən interaktiv xəritə

Alabama şərəfinə ştatı ləqəbini almışdı. Alabama həmçinin " qəlbi" və "Pambıq ştatı" adı ilə də tanınır. uzunyarpaq şamkameliyadır. Alabamanın paytaxtı . Əhalisinə görə ən böyük şəhəri Birminqem, ərazisinə görə isə ən böyük şəhəri isə Hantsvilldir. Ən qədim şəhəri 1702-ci ildə fransız kolonistləri tərəfindən Fransız Luizianasının paytaxatı olaraq əsası qoyulmuş .

ABŞ Vətəndaş müharibəsindən İkinci dünya müharibəsinə qədər Cənubi ABŞdakı bir çox ştat kimi Alabama da kənd təsərrüfatından asılı olduğu üçün iqtisadi çətinliklər çəkirdi. Digər keçmiş kölə ştatları kimi Alabama qanunverici orqanları sonundan ən azı 1970-ci illərə qədər Afrika Amerikalılarına qarşı səsvermə hüququndan məhrum etmə və digər ayrıseçkilik etmək üçün istifadə etdilər. Böyük sənaye müəssisələri və şəhər mərkəzlərinin artmasına baxmayaraq 1901-ci ildən 1960-cı illərə qədər kəndli ağların maraqları ştat qanunvericiliyində üstünlük təşkil edirdi. Bu müddət ərzində şəhərlilərin maraqları və Afroamerikalılar ciddi şəkildə təmsil olunmurdurlar. İkinci dünya müharibəsindən sonra ilk növbədə kənd təsərrüfatına əsaslanan ştat iqtisadiyyatı müxtəlif maraqlara dəyişdikcə Alabama inkişaf etdi. XXI əsrdə ştatın iqtisadiyyatı idarəetmə, avtomobil, maliyyə, istehsal, aerokosmik, mineral hasilatı, səhiyyə, təhsil, pərakəndə satış və texnologiyaya əsaslanır.

Mündəricat

Etimologiya

 
Jekson qraflığındakı girişlərindən biri. Mağaradakı yerli düşərgə ocaqlarının qalıntıları e.ə. 6550-6145-ci illərə aid edilir.

və ştatın Avropa-Amerika adlandırılması çayın yuxarı axarlarında ilə qovuşmasından aşağıda yaşayan qəbilə olan adından qaynaqlanır. Alabama nəslindən olan bir insan üçün söz Albaamodur (bəzi dialektlərdə Albaama və ya Albàamo; cəm halı Albaamaha) "Alabama" nın götürülməsi barədə təklif həqiqətə düzgün deyildir. Bu sözün orfoqrafiyası tarixi mənbələrdə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir.

Tarix

Əsas məqalə:

Avropalılardan əvvəlki məskunlar

 
Heyl qraflığındakı . 1000-1450-ci illərdə aid hindular tərəfindən istifadə edilmişdir.

Avropalılar bu ərazidə məskunlaşmasından min illər əvvəl müxtəlif mədəniyyətlərə məxsus aborigenlər burada yaşayırdılar. şimalındakı tayfalarla ticarət əlaqələri Dəfn Kurqanı Dövründə (e.ə 1000 - b.e. 700) başlamış və Avropalılarla əlaqəyə qədər davam etmişdir.

Hal-hazırda ərazisində inşa edilmiş böyük mərkəz vasitəsi ilə 1000-1600-cü illərdə kənd təsərrüfatı əsaslı ştatın böyük hissəsini əhatə etmişdi. İndiki İllinoys ərazisində yerləşən Kaokiyadan sonra klassik Orta Missisipi mədəniyyətinə aid ikinci ən böyük kompleks olan bu yer qədim mədəniyyət mərkəzi olmuşdur.

Kolumb əvvəli mədəniyyətlərə bağlı maddi məlumatlar arasında Tuskallosa yaxınlarında Moundville ətrafında olan məskunlaşma vahidləri, mərasim yerləri, sarmal formasındakı kurganlar ilə Apalaş Dağlarında iştirak edən mağara evlər sayıla bilər. Bölgə, 16-cı əsrdə Avropalılar tərəfindən kəşf edildiyində, burada məskun olan Yerli qrupları Krikler, Çerokiler, Çoktavlar və Çikasolardı.

Bölgənin, Avropa ilə ilk dəfə əlaqə yaratması, bura xəzinə axtarmaq üçün gələn Hernando da Soto kimi İspanlar vasitəsilə oldu. Fransızlar, 1702də ilk davamlı məskunlaşma mərkəzi olan St. Luisi qurdular. İlk Qaralar isə 1719da bir kölə gəmisiylə Dauphin Adasına gətirildilər. 17. və 18. əsrlərdə bölgə, burada suverenlik qurmaq istəyən Fransız, İngilis və İspanlar arasındakı döyüşlərə səhnə oldu. Torpaqlarının böyük hissəsinin yoxlaması 1783də İngilislərdən ABŞa keçdi, amma Mobilə Tünd 1813ə qədər İspanlarda qaldı. 1817də Alabama Torpaqları yaradıldı və 1819da bura əyalət statusu verildi. Alabama, Amerikan Vətəndaş müharibəsisi (1861) əsnasında Birlikdən (Union) ayrılaraq Amerika Konfedere Dövlətlərinə qatıldı. Konfederasiyanın ilk paytaxtı Montgomery idi. Alabama 1868də Birliyə ikinci dəfə qəbul edildi. Vətəndaş müharibəsi sonrasında yenidən quruluş dövründə Qaraların rəhbərliyə, təhsilə və iqtisadi həyata qatılmasını təmin etmək məqsədiylə girişilən səylər müvəffəqiyyətsiz qaldı. Qaralara dərhal heç haqq tanımayan qatı irq ayrı-seçkiliyi siyasəti 1870lərin ortalarından 1960ların ortalarına qədər davam etdirildi.

Avropalıların məskunlaşması

XIX əsrin əvvəlləri

Vətəndaş müharibəsi və Yenidənqurma

XX əsr

Coğrafiya

Bir düzbucaqlıya bənzəyən əyalətin şimal-cənub uzunluğu 540 km, şərq-qərb uzunluğu 336 kmdir. Jeomorfolojik baxımdan Alabama kobudca eyni böyüklükdə iki ana bölgəyə ayrıla bilər; Apalaş Dağlarının cənub yükseltilerinden ibarət olan şimal bölgəsi və Meksika Körfəzinin sahil düzlüklərindən ibarət olan cənub bölgəsi. Şimal ucdakı Cumberland Platosunun suları, Tennessee Çayı vasitəsilə şimal-qərbə, əyalətin geri qalan bölgələrinin suları isə, geniş məhsuldar vadilər vasitəsilə cənuba doğru akaçlanır.

İqlim

Albamanın iqlimi ılımandır. İllik ortalama istilik şimalda 17 °C, cənubda 19 °C'dir. Yağmurlar il içində nizamlı dağılam göstərər. Birminghamda illik yağmur ortalaması 1.320' mm, Mobilədə isə 1.550 mmdir. Bu əlverişli şərtlər səbəbiylə əkinçilik məhsul dövrü, şimalda 200 gündən başlayaraq cənubda 300 günə çatar. Torpaq da əkinçiliyə çox əlverişlidir.

Flora və fauna

Demoqrafiya

İlk çöl yerləşmələrin toxuması, əyalətin iqlim və torpaq xüsusiyyətlərini əks etdirər. Necə ki, əhalinin yarıdan çoxu 1960lara qədər çöl seqmentdə yaşamağı davam etdirdi. 1980ə gəlindiyində bu nisbət yüzdə 40a düşmüşdü. Əyalətdə yalnız Birmingem və Mobil şəhərlərinin əhalisi 200.000-nin üzərindədir. Əhalinin dörddə üçü Ağlar, dörddə biri Qaralardan ibarətdir.

Əcdadlar

Metropoliten əraziləri

Şəhərlər

Dil

Din

Səhiyyə

İqtisadiyyat

Alabama iqtisadiyyatının təməlini 1915 ə qədər pambıq istehsalı meydana gətirərdi; bu tarixdə ortaya çıxan bir növ zərərli qurd, Alabama cütçüsünü məhsulu növlərə ayırıldırmağa məcbur etdi. Pambıq bu gün də təməl məhsullardan biridir. Ayrıca soya paxlası, misir, yerfıstığı və meşə məhsulları çıxarılar, ev heyvanları, mal və donuz yetişdirilər. Əyalətin sənaye mərkəzi Birminghamdır; şəhərin yaxınındakı dəmir, kömür və kireçtaşı yataqları burada dəmir-polad sənayesinin qurulmasını təmin etmişdir. Tennessee Vadisi İdarəsinin (TVƏ) 1930da qurduğu hidroelektrik təsislərindən əldə edilən bol və ucuz elektrik aluminyum, tekstil, kağız, kimya, metalurji, kauçuk və plastik kimi sənaye qollarının inkişafına iştirak etmişdir. Browns, Ferry, Farley və Bellefonte nüvə reaktör kompleksləri, 1970lərin ortalarından bəri əlavə elektrik gücü təmin etməkdədir.

Ən böyük işəgötürənlər

Kənd təsərrüfatı

Sənayə

Turizm və əyləncə

Səhiyyə

Bankçılıq

Elektronika və rabitə

İnşaat

Qanunvericilik və hökümət

Ştat qanunvericiliyi

Vergilər

Qraflıq və yerli hökümətlər

Siyasət

Seçkilər

Ştat seçkiləri

Yerli seçkilər

Federal seçkilər

Təhsil

Əyalətin ən əhəmiyyətli təhsil təşkilatı The University of Alabamadır. Mərkəz kampusu Tuscaloosa şəhərində olan universitet, Amerikadakı məktəb qiymətləndirmə quruluşu Usnews tərəfindən də hər il yaxşı dərəcəylə qiymətləndirilməkdədir. 1805-ci ildə qurulan universitetin mühəndislik fakültəsi, eyni zamanda Amerikanın ən köhnə 5 mühəndislik fakültəsindən biridir. Bunun yanında işlətmə və administrativ elmlər fakültəsi Amerikadakı işlətmə məktəbləri içində əhəmiyyətli bir yerə malikdir. Bunların yanında universitetdə Ünsiyyət, Sənət, Hüquq və Tibb fakültələri var. Universitetin ayrıca Hunstville və Birminghamda da kampusları vardır. Bunun yanında əyalətdəki bir başqa əhəmiyyətli universitet də Auburn Universitydir. Məktəb xüsusilə mühəndislik budaqlarında əhəmiyyətli bir yerə malikdir. Bu iki məktəbin xaricində Alabamada olan başlıca təhsil təşkilatları; University of South Alabama (Mobilə), University of North Alabama (Florence), Stillman College(Tuscaloosa), Shelton State College(Tuscaloosa) və Gadsden College(Gadsden)dır.

İbtidai və orta təhsil

Kolleclər və universitetlər

Kütləvi informasiya vasitələri

Mədəniyyət

Ədəbiyyat

İdman

Kollec idmanı

Peşəkar idman

Nəqliyyat

Aviasiya

Dəmiryolu

Yollar

Portlar

Həmçinin bax

İstinadlar

  1. Stephens, Challen (19 oktyabr 2015). . AL.com. . İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2016.
  2. . The Battle of Gettysburg.
  3. . The Henry J. Kaiser Family Foundation.
  4. . NGS data sheet. .
  5. . United States Geological Survey (2001).
  6. Elevation adjusted to .
  7. . Economic Development Partnership of Alabama.
  8. . QuickFacts. United States Census Bureau. 10 sentyabr 2012 tarixində . İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2012.
  9. Thomason, Michael (2001). Mobile: The New History of Alabama's First City. Tuscaloosa: University of Alabama Press, 2–21. ISBN 978-0-8173-1065-3.
  10. . Alabama Department of Industrial Relations. State of Alabama. 17 yanvar 2013 tarixində . İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2012.
  11. Read, William A. (1984). Indian Place Names in Alabama. University of Alabama Press. ISBN 978-0-8173-0231-3. OCLC .
  12. (1993) . Austin: University of Texas Press. ISBN 978-0-292-73077-9. OCLC . 24 oktyabr 2008 tarixində .
  13. "Alabama, n. and adj.". OED Online. March 2016. Oxford University Press. (accessed April 22, 2016)
  14. . All About Alabama. Alabama Department of Archives and History. 28 iyun 2007 tarixində . İstifadə tarixi: 2 avvqust 2007.
  15. . The New York Times Almanac 2004. August 11, 2006. Arxivləşdirilib: saytından September 26, 2006 tarixində. //web.archive.org/web/20060926105134/. İstifadə tarixi: September 23, 2006.
  16. Welch, Paul D. (1991). Moundville's Economy. University of Alabama Press. ISBN 0-8173-0512-2. OCLC .
  17. Walthall, John A. (1990). Prehistoric Indians of the Southeast-Archaeology of Alabama and the Middle South. University of Alabama Press. ISBN 0-8173-0552-1. OCLC .
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019