Akif Quliyev (musiqişünas)

Quliyev Akif Nüsrət oğlu 1954-cü il avqustun 2-də Sumqayıt şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1961-ci ildə Sumqayıt şəhər 9 saylı orta məktəbdə və eyni zamanda, 1 saylı musiqi məktəbinin tar sinfində (Respublikanın əməkdar artisti Kamil Əhmədovun sinfində) təhsil almağa başlamışdır. 1968-ci ildən təhsilini Bakı şəhəri Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində (ixtisas müəllimi götkəmli tarzən Əhsən Dadaşovun sinfində) davam etdirmişdir. 1973-1978-ci illərdə Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) “Musiqi tarixi və nəzəriyyəsi” fakultəsində təhsil almışdır. Tələbəlik illərində Tələbə elmi cəmiyyətinin sədri olmuş və Ali Məktəb tələbələrinin elmi konfranslarında çıxışları dəfələrlə fəxri diplomlara layiq görülmüşdür. Əmək fəaliyyətini Naxçıvan şəhər Musiqi Texnikumunda musiqi tarixi və nəzəriyyəsi fənnlərinin tədrisi ilə başlamışdır.

1981-2006-cı illər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun “Azərbaycan xalq musiqisinin tarixi və nəzəriyyəsi” şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. Burada işlədiyi müddətdə “Azərbaycan xalq musiqisinin antologiyası” çoxcildliyin hazırlanmasında fəal iştirak etmişdir. 1997-ci ildə “Azərbaycan muğamlarının musiqi dramaturgiyasında kontrastlıq prinsipləri” adlı dissertasiya mövzusunda müdafiə edib sənətşünaslıq namizədi elmi dərəcəsi almışdır. Bu tədqiqat işində A.Quliyev ilk dəfə olaraq muğam dəstgahlarında təzadlılıq prinsipinin formayartma xüsusiyyətlərini tədqiq etmiş, bu bədii üsulun yerinə yetirdiyi rəngarəng konstruktiv və semantik funksiyaları araşdımışdır. İlk dəfə xüsusi tədqiqat obyekti kimi seçilmiş təzadlılıq prinsipinin təzahür formaları Akif Quliyevin araşdırılmasında muğam dəstgahının bütün səviyyələrində -ən kiçik seqmentdən başlayaraq ümumi kompozisiyaya qədər təhlil edilmişdir. Tədqiqat yeddi əsas Azərbaycan muğam dəstgahları əsasında aparılmışdır. A.Quliyev Respublika dövrü mətbuatında, elmi məcmuələrdə və radio-televiziya verilişlərində musiqi sənətinin müxtəlif sahələrini əhatə edən maraqlı məqalə və çıxışları ilə iştirak etmişdir. O, iki dərslik, bir monoqrafiya, iki dərs vəsaiti, 100-dən artıq elmi məqalə və tədris proqramlarının müəllifidir. Onun müxtəlif qəzet və jurnallarda çap olunmuş məqlələrində Ü.Hacıbəyli, Q.Qarayev, S.Rüstəmov, S.Ələsgərov, A.Məlikov, S.Fərəcov, F.Əlizadə, S.Kərimi və b. böyük sənətkarların yaradıcılığı, əsərlərinin üslub xüsusiyyətləri, özəllikləri, yeni əsərlərinin təhlili yer almışdır. Bunlardan: “Koroğlu” operasında aşıq musiqisindən istifadə xüsusiyyətləri”; “Qara Qarayev və Azərbaycan musiqi folkloru”; “Qara Qarayevin “Yeddi gözəl” baletində muğamın rolu”; “Qara Qarayevin fortepiano əsərlərinin milli xüsusiyyətləri”; “Səid Rüstəmovun həyat və yaradıcılığı”; “Süleyman Ələsgərovun simfonik yaradıcılığı”; “Об особенности полифонии в творчестве Арифа Меликова”; “Ömrün müdriklik çağı (Görkəmli bəstəkar Sərdar Fərəcov haqqında söz)”; “Dünya şöhrətli bəstəkarımız Firəngiz Əlizadənin “Nəsimi passionu”nun yeni beynəlxalq uğuru” və b. göstərmək olar.

A.Quliyev məqalələrində xalq ifaçılıq sənətinin inkişafında xüsusi rolu olan ustad sənətkarların fəaliyyətinin, həmçinin, milli musiqi yaradıcılığının aktual problemlərinin işıqlandırılmasına da xüsusi yer ayırmışdır. Bunlardan: “Aşıq musiqisinin bəzi tarixi və nəzəri problemləri haqqında”; “Muğamın musiqi dramaturgiyasına dair”; “Əhsən Dadaşovun rəhbərlik etdiyi xalq çalğı alətləri ansamblının Azərbaycan musiqi mədəniyyəti tarixində rolu”; “Şifahi ənənəli professional musiqinin inkişafında xanəndəlik sənətinin rolu”; “Çəng alətinin bərpası və təkminləşdirilməsi”; “Azərbaycan Professional musiqi təhsilində saz alətininin tədrisinə dair” və s. A.Quliyev Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyət, dövlət xadimi - Ulu öndər Heydər Əliyev (“Heydər Əliyev Azərbaycan musiqi incəsənətinin böyük hamisidir” və “Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət və incəsənətinin inkişafında Heydər Əliyev mərhələsi”) haqqında da bir sıra məqalələrin müəllifidir. A.Quliyev elmi fəaliyyətlə yanaşı, pedaqoji sahədə də uzun müddət fəal çalışır. 1985-1993- cü illərdə Sumqayıt şəhər musiqi teznikumunda, 1995-2003-cü illərdə Bakı Musiqi Akademiyasının “Azərbaycan xalq musiqisinin tarixi və nəzəriyyəsi” kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent, 2003-cü ildən bu günə kimi Azərbaycan Milli Konservatoriyasının “Musiqinin tarixi və nəzəriyyəsi” kafedrasında müdir vəzifəsində çalışır.

2003-2010-cu illərdə Azərbaycan Milli Konservatoriyasının Elmi Şuranın katibi vəzifəsini, 2009- 2014-cü illər isə tədris işləri üzrə prorektor vəzifəsini icra etmişdir. 2010-cu ildən kafedranın professoru vəzifəsində çalışmış, 12.10.2012-ci ildən AAK tərəfindən təstiqini almışdır. 2003-2020 –cü illər Bakı Musiqi Akademiyasında Müdafiə Şurasının üzvü olmuşdur. 1997-ci ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının, 2009 – cu ildən isə Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. 2008-ci ildə Respublikanın Əməkdar İncəsənət Xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

1. Saz məktəbi. (həmmüəlliflər: S.Kərimi, A.Quliyev, M.Əliyev) Dərslik, Bakı, 2007, 229 s.

2. Принципы контрастности в музыкальной драматургии азербайджанского мугама. Monoqrafiya. Şərq-Qərb. Bakı – 2009, 135 s.

3. XX əsr Qərb musiqisinin tarixi (1900-1950). Dərs vəsaiti. (həmmüəllif Ə.Babayeva). Bakı, Mütərcim, 2012, 119 s.

4. XX əsr musiqi tarixi və nəzərəriyyəsi.(həmmüəllif Ə.Babayeva). Dərslik, Bakı, Ecoprint, 2024, 344 s.

[[Kateqoriya:]]