Ada tülküsü (lat. Urocyon littoralis) — itlər fəsiləsinin tülkü cinsindən olan yırtıcı məməli növü.
| Ada tülküsü | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||
| Elmi təsnifat | ||||||||||||
|
XƏTA: parent və rang parametrlərini doldurmaq lazımdır. ???: Ada tülküsü |
||||||||||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||||||||||
|
||||||||||||
| ||||||||||||
Ada tülküsü Kaliforniyanın səkkiz Çannel adalarından altısına endemik olan kiçik tülkü növüdür. Bu növün hər adada yaşayan və təkamül tarixini əks etdirən altı yarımnövü var. Ada tülküləri ümumiyyətlə sakit təbiətli olur, insanlardan az qorxur və asanlıqla əhliləşdirilə bilir. Ada tülküləri yerli Çannel adaları sakinlərinin mənəvi həyatında mühüm rol oynamışdır. Onlar ehtimal ki, ev heyvanı kimi yarı-əhliləşdirilmiş, xəz üçün və ya zərərvericilərin nəzarəti kimi digər funksiyalar üçün istifadə edilmişdir.[3]
Genetik və arxeoloji dəlillər göstərir ki, bu növ təxminən 7.300 il əvvəl adalara gələn materik boz tülküsünün populyasiyasından törəmişdir. Bu gəliş insanlar tərəfindən adalara gətirilməsi ilə əlaqədar ola bilər. İnsanlar demək olar ki, onların cənub adalarında olmasının əsas səbəbkarıdır. Növ öz materik əcdadından təxminən 25% kiçikdir, bu da ada cırtdanlığı nümunəsidir.[4]
Ada tülküsünün kəlləsi və boz tülkünün kəlləsi ilə müqayisə edildikdə onun daha kiçik olduğu aydın görünür. Ada tülküsü coğrafi olaraq təcrid olunduğu üçün materikdən gətirilən parazitlər və xəstəliklərə qarşı immunitet qazanmayıb və xüsusilə ev iti tərəfindən daşınan xəstəliklərə qarşı həssasdır. Bundan əlavə, qızıl qartalın ovlaması və insan fəaliyyətləri 1990-cı illərdə Çannel adalarındakı tülkü populyasiyalarını məhv etdi. 2004-cü ildə dörd ada tülküsü yarımnövü federal qorunan təhlükədə olan növlər siyahısına daxil edildi və Kanal Adalarının ekosistemlərini bərpa etmək və tülkü populyasiyalarını artırmaq üçün səylər göstərildi. Tülkülərin izlənilməsi və cavan tülkülərin yerləşdirilməsi üçün onlara radio boyunbağları taxıldı. Bu günə qədər bu səylər əsasən uğurlu olub.[5]
Ada tülküsü populyasiyalarının bərpası üçün bir sıra qorunma tədbirləri həyata keçirilir. Bu tədbirlərə qızıl qartalların sayının azaldılması, tülkülərin adalara yenidən təqdim edilməsi və xəstəliklərin qarşısının alınması daxildir. Bu səylər nəticəsində ada tülküsü populyasiyaları bərpa olunmağa başlamışdır və növün gələcəyi üçün ümid var.[6]
_at_Santa_Barbara_Zoo_2016-01-27.jpg)
- ↑ Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
- ↑ Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
- ↑ Hofman, Courtney A.; Rick, Torben C.; Hawkins, Melissa T.R.; Funk, W. Chris; Ralls, Katherine; Boser, Christina L.; və b. "Mitochondrial Genomes Suggest Rapid Evolution of Dwarf California Channel Islands Foxes (Urocyon littoralis)". PLOS ONE. 10 (2). 2015. Bibcode:2015PLoSO..1018240H. doi:10.1371/journal.pone.0118240. PMC 4340941. PMID 25714775.
- ↑ Hofman, Courtney A.; Rick, Torben C.; Maldonado, Jesús E.; Collins, Paul W.; Erlandson, Jon M.; Fleischer, Robert C.; Smith, Chelsea; Sillett, T. Scott; Ralls, Katherine; Teeter, Wendy; Vellanoweth, René L.; Newsome, Seth D. "Tracking the origins and diet of an endemic island canid (Urocyon littoralis) across 7300 years of human cultural and environmental change". Quaternary Science Reviews (ingilis). 146. avqust 2016: 147–160. Bibcode:2016QSRv..146..147H. doi:10.1016/j.quascirev.2016.06.010.
- ↑ Booth, Derek; Allan Gillespie. "Quaternary Research and Education". Quaternary Research. Editorial. 1 (3). 1971: 283–284. Bibcode:1971QuRes...1..283.. doi:10.1016/0033-5894(71)90066-4.
- ↑ Coonan, T.; Ralls, K.; Hudgens, B.; Cypher, B.; Boser, C. "Urocyon littoralis". IUCN Red List of Threatened Species. 2013. 2013. doi:10.2305/IUCN.UK.2013-2.RLTS.T22781A13985603.en. İstifadə tarixi: 9 mart 2022.