ABŞ-nin Baş prokuroru və ya Amerika Birləşmiş Ştatlarının Baş Prokuroru (ing. Attorney General of the United States of America) — ABŞ Ədliyyə Nazirliyinin rəhbəri. Baş Prokuror hüquqi məsələlərə nəzarət edir, eyni zamanda Amerika Birləşmiş Ştatları federal hökumətinin hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbəri və əsas hüquqi nümayəndələrindən biri hesab olunur. O, ABŞ Prezident Kabinetində yer alan ən mühüm dörd nazirlik rəhbərindən biridir.[1]
| ABŞ-nin Baş prokuroru | |
|---|---|
| United States Attorney General | |
| | |
| Vəzifədədir Pam Bondi | |
| Ölkə | |
| Başçılıq edir | Amerika Birləşmiş Ştatları |
| Müraciət forması |
Xanım (Cənab) Baş Prokuror (qeyri-rəsmi) Hörmətli (rəsmi) |
| Rəsmi iqamətgahı | Vaşinqton şəhəri, ABŞ |
| Səlahiyyət müddəti | Müəyyən müddət yoxdur |
| Təsis tarixi | 26 sentyabr 1789 |
| Vəzifədə birinci | Edmund Rendolf |
| Rəsmi saytı | justice.gov/ag |
Baş Prokuror Amerika Birləşmiş Ştatları Prezidenti tərəfindən namizəd göstərilir və ABŞ Senatının təsdiqindən sonra vəzifəsinin icrasına başlayır.[2]
Amerika Birləşmiş Ştatlarının ən yüksək səviyyəli hüquq-mühafizə və hüquqi icra vəzifəli şəxsi olan ABŞ Baş Prokurorunun səlahiyyətləri Konstitusiya, federal qanunlar və icraedici normativ aktlarla müəyyən edilir və olduqca genişdir.
ABŞ Baş Prokuroru Ədliyyə Nazirliyinə rəhbərlik edir və federal hökumətin hüquqi siyasətinin formalaşdırılmasına cavabdehdir. O, federal qanunların vahid və düzgün şəkildə icrasını təmin edir.
ABŞ Baş Prokuroru:
- ABŞ Konstitusiyasının və federal qanunların icrasına nəzarət edir;
- federal hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətini əlaqələndirir;
- hüquqi siyasət üzrə Prezidentə məsləhətlər verir.
- Federal hüquq-mühafizə orqanlarına rəhbərlik edir
ABŞ Baş Prokuroru ABŞ-də fəaliyyət göstərən əsas federal hüquq-mühafizə orqanlarına nəzarət edir. Bunlara aşağıdakılar daxildir:
- Federal Təhqiqat Bürosu (FBI),
- Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsi (DEA),
- Alkoqol, Tütün, Odlu Silahlar və Partlayıcılar Bürosu (ATF),
- ABŞ Marşallar Xidməti (USMS).
Bu səlahiyyəti çərçivəsində ABŞ Baş Prokuroru:
- strateji əmrlər və direktivlər verir;
- milli təhlükəsizlik və ağır cinayət işləri üzrə prioritetləri müəyyən edir;
- fövqəladə hallarda hüquq-mühafizə resurslarını səfərbər edə bilir.
ABŞ Baş Prokuroru:
- federal hökumətin Ali Məhkəmədə və digər federal məhkəmələrdə nümayəndəsi olur;
- ABŞ adından iddia qaldırmaq və ya müdafiə mövqeyi tutmaq səlahiyyətinə malikdir;
- mühüm konstitusion və federal hüquqi mübahisələr üzrə yekun mövqeni müəyyən edir.
Praktikada bu vəzifələrin bir hissəsi Baş Prokuror müavini və Dövlətin baş vəkili (ing. Solicitor General) tərəfindən icra olunur, lakin ümumi məsuliyyət Baş Prokurora məxsusdur.
ABŞ Baş Prokuroru:
- federal cinayət təqiblərinə ümumi nəzarət edir;
- federal prokurorların (ing. U.S. Attorneys) fəaliyyətini istiqamətləndirir;
- xüsusi prokurorların (ing. Special Counsel) təyin olunmasına icazə verir;
- müəyyən hallarda istintaq işlərinə birbaşa müdaxilə edə bilər.
Bu səlahiyyətlər hüququn aliliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır.
ABŞ Baş Prokuroru:
- Ədliyyə Nazirliyi üçün normativ qaydalar və daxili təlimatlar müəyyən edir;
- hüquqi şərhlər və rəsmi rəy məktubları (ing. opinions) yayımlayır;
- nazirlik daxilində struktur dəyişiklikləri aparır;
- büdcə və kadr siyasətinə nəzarət edir.
Milli təhlükəsizlik sahəsində Baş Prokuror:
- terrorizmə qarşı hüquqi tədbirlərin koordinasiyasını həyata keçirir;
- kəşfiyyat və təhlükəsizlik orqanları ilə əməkdaşlıq edir;
- Xarici Kəşfiyyat Nəzarət Məhkəməsi (FISC) çərçivəsində aparılan hüquqi proseslərə nəzarət edir;
- fövqəladə təhlükəsizlik səlahiyyətlərinin hüquqi əsaslarını təmin edir.
ABŞ Baş Prokuroru:
- vətəndaş hüquqlarının pozulması hallarını tədqiq etmək səlahiyyətinə malikdir;
- irqi, dini, cinsi və digər ayrı-seçkilik hallarına qarşı hüquqi tədbirlər görür;
- seçki hüquqlarının və konstitusion azadlıqların müdafiəsini təmin edir.
ABŞ Baş Prokuroru:
- beynəlxalq hüquqi yardım və ekstradisiya məsələlərinə nəzarət edir;
- xarici dövlətlərin hüquq-mühafizə orqanları ilə əməkdaşlıq edir;
- beynəlxalq cinayət işlərində ABŞ-nin hüquqi mövqeyini müəyyən edir.
ABŞ Baş Prokuroru vəzifəsi hüquqi baxımdan müstəqil olsa da, icra hakimiyyətinin bir hissəsidir və siyasi proseslərə ciddi təsir göstərir. Buna görə Baş Prokuror ABŞ-də hüququn aliliyi ilə siyasi məsuliyyət arasında balans rolunu oynayır.
- ↑ Cabinets and Counselors: The President and the Executive Branch (1997). Congressional Quarterly. p. 87.
- ↑ "Senate Confirmation Hearings: Everything to Know". MaryAlice Parks & Ali Rogin. ABC News. 16 sentyabr 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 sentyabr 2017.
- justice.gov/ag — rəsmi saytı