“İmarət” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi (Pənahəli xanın İmarət Kompleksi) — Ağdam şəhərində yerləşən, Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xanın iqamətgahı olmuş saray kompleksi[1] və Cavanşirlər nəslinin ailə qəbiristanlığı.[2] Kompleks XVIII əsrə aid olub, Azərbaycan mülki memarlığının ən qiymətli nümunələrindən biri hesab olunur.
| “İmarət” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi | |
|---|---|
| “İmarət” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi | |
 | |
| Əsası qoyulub | 1738-ci il |
| Yenidən təşkil olunub | 2024-ci il |
| Ölkə |
 Azərbaycan |
| Yerləşir | Ağdam |
Kompleksin əsası XVIII əsrin ortalarında Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən qoyulmuşdur. "İmarət" adlanan bu ərazi uzun illər boyu xan nəslinin həm yaşayış yeri, həm də mənəvi mərkəzi olmuşdur. Burada Pənahəli xanın sarayı ilə yanaşı, xan ailəsinin üzvləri üçün tikilmiş türbələr də yerləşir.
Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ağdamın işğalı nəticəsində (1993) kompleks erməni silahlı qüvvələri tərəfindən vandalizmə məruz qalmış, saray binası və türbələr dağıdılmış, ərazi mal-qara saxlamaq üçün istifadə olunmuşdur.[3]
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Ağdam şəhəri azad edildikdə, kompleksin bərpası dövlət tərəfindən prioritet vəzifə kimi müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq fərman və sərəncamlarına əsasən, 2023-cü ildən etibarən ərazidə genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işlərinə başlanılmışdır.[4]
Bərpa prosesi Qarabağ Dirçəliş Fondunun sifarişi və Mədəniyyət Nazirliyinin nəzarəti ilə həyata keçirilmişdir. Kompleksin ərazisində:
- Pənahəli xanın saray binası tarixi görkəmi qorunmaqla bərpa edilmişdir;
- Pənahəli xan, İbrahimxəlil xan, Mehtiqulu xan və Xurşidbanu Natəvanın türbələri konservasiya və restavrasiya olunmuşdur;
- Xan qızı Xurşidbanu Natəvanın abidəsi yenidən ucaldılmışdır;
- Ərazidə Qarabağ atçılıq ənənələrini əks etdirən muzey ekspozisiyası yaradılmışdır.[5]
Kompleksin ərazisi 3,3 hektardır. Bura imarət, türbələr, qəbiristanlıq və mərasim yerləri, eləcə də Qarabağ atlarının təqdimatı və satışı üçün atçılıq parkından ibarətdir. 6 min kvadratmetrlik sahədə yerləşən tarixi qəbiristanlıqda arxeoloji tədqiqat işləri ikinci mərhələdə davam etdirilir. Aparılan araşdırmalar nəticəsində yeni tarixi faktlar üzə çıxarılıb.[1]
Muzey kompleksi bir neçə mühüm memarlıq və tarixi obyekti birləşdirir:
- Pənahəli xanın sarayı: Qarabağ memarlıq məktəbinə xas olan ikimərtəbəli, eyvanlı bina.
- Xan qəbiristanlığı: Burada Cavanşir sülaləsinin nümayəndələrinin məzarları və onlar üzərində ucaldılmış türbələr yerləşir.
- Muzey hissəsi: Qarabağ xanlığının tarixini, dövlətçilik ənənələrini və mədəniyyətini əks etdirən eksponatlar burada nümayiş etdirilir.
“İmarət” kompleksi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil edilmişdir.[6]
Ağdam İmarət Kompleksi 2024-cü il sentyabrın 19-dan etibarən fəaliyyət göstərir.[7]
- 1 2 ""İmarət"– dünənə ehtiram, sabaha inam abidəsi". Xalqqazeti.az (az.). İstifadə tarixi: 20 yanvar 2026.
- ↑ "Qarabağ xanlığına mənsub olan görkəmli şəxsiyyətlərin məqbərələri" (az.). İstifadə tarixi: 20 yanvar 2026.
- ↑ "Pənahəli xanın İmarət Kompleksi - Layihə haqqında". Qarabağ Dirçəliş Fondu. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2026.
- ↑ "Ağdam şəhərində Pənahəli xanın sarayı və İmarət kompleksi bərpa edilir". president.az. 2024. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2026.
- ↑ "Ağdamdakı "İmarət" kompleksi ziyarətçilər üçün açılıb". AzərTAc. 18 sentyabr 2024. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2026.
- ↑ "Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsü". e-qanun.az. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2026.
- ↑ "Dağıdılan şəhərin ayaqda qalan simvolu yenidən dirçəlir". Oxu.az (az.). 15 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2026.