Əli Kərimlinin həbsi

Əli Əmirhüseyn oğlu Kərimov 28 aprel 1965-ci ildə Saatlı rayonunun Azadkənd kəndində anadan olmuşdur. Bakı Dövlət Universitetində hüquq üzrə təhsil almışdır. O, təhsil illərində demokratik islahatları dəstəkləyən "Yurd" hərəkatını yaratmışdır.^[1] 1 may 1993-cü ildə o dövrdə prezident olmuş Əbülfəz Elçibəy tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Dövlət katibi təyin edilmiş,^[2] lakin 1993-cü il 4 iyun hadisələrindən və Heydər Əliyevi hakimiyyətə gəlməsindən sonra istefa vermişdir. 7 iyul 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri Heydər Əliyev tərəfindən vəzifəsindən azad edilmişdir.^[3] Elçibəyin 2000-ci ildə vəfatından sonra Kərimli Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin islahatçı fraksiyasının rəhbəri olmuşdur.^[4][5][6] 12 noyabr 1995-ci və 5 noyabr 2000-ci ildə proporsional seçki sistemi əsasında çoxmandatlı seçki dairələri üzrə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasından Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə deputat seçilmişdir.^[7][8][9]

2016-cı ildə Aprel döyüşləri barədə hökuməti tənqid etdikdən sonra onun əleyhinə, hökumət tərəfindən təşkil olunduğu iddia edilən və sürgün tələb edən etiraz aksiyaları başlamışdır.^[10] Kərimlinin 2020-ci ildən bəri ölkədən çıxışı qadağan olunmuşdu və pasportsuz yaşayırdı.^[11] Hakimiyyət orqanları illər əvvəl onun beynəlxalq pasportunu müsadirə etmişdi. Bunun nəticəsində Kərimli dünya üzrə etibarlı səyahət sənədi olmayan nadir müxalifət liderlərindən biri olmuşdur. O, 2011-ci ildə bölgədəki etirazlar fonunda aksiyalar təşkil etmişdir və baş prokurorluqda səkkiz saatlıq dindirilməyə məruz qalmışdır.^[10] 2020-ci ilin aprel ayında partiya liderinin mobil telefon xidmətinin və internetə çıxışının kəsildiyini, naməlum şəxslərin onun "WhatsApp" və "Telegram" hesablarını ələ keçirdiyini bildirmişdir. Partiya üzvləri Kərimliyə qarşı "informasiya blokadası" tətbiq olunduğuna inanırdılar.^[12]

2012-ci ildə Rusiyada "Milyarderlər İttifaqı" kimi tanınan "Rusiya Azərbaycan Təşkilatları İttifaqı" (RATİ) təsis edilmişdir. Təşkilatın rəhbərliyində Abbas Abbasov və "İBRUS" şirkətinin sahibi Rüstəm İbrahimbəyovun olduğu bildirilmişdir.^[13] Sözügedən təşkilata Araz Ağalarov, Vahid Ələkbərov və İsgəndər Xəlilov kimi şəxslər üzv idi. İbrahimbəyov bu dövrdə, 2013-cü ildə keçirilmiş Azərbaycan Respublikası prezidenti seçkilərində İlham Əliyevə rəqib namizəd olmaq istəyirdi. Azərbaycan hakimiyyəti inanırdı ki, Rusiya müxalifət namizəd Rüstəm İbrahimbəyovu dəstəkləməklə prezident seçkilərinə müdaxilə etmək niyyətində idi.^[14] İbrahimbəyov özü bildirmişdi ki, RATİ onu dəstəkləməkdən qəti şəkildə imtina etmişdi, çünki "onlar çox ehtiyatlı insanlar" idilər.^[15] Buna baxmayaraq, Əli Kərimli və onun tərəfdarları onun yeganə müxalifət namizədi kimi namizədliyinə səs vermiş,^[14] 2013-cü ilin may ayında müxalifət koalisiyası kimi yeni bir təşkilat – Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası yaradılmışdır. Koalisiya Xalq Cəbhəsi Partiyasını, Müsavat Partiyasını, Eldar Namazovun hərəkatını və Azərbaycan Liberal Partiyasını birləşdirmişdir.^[16] İbrahimbəyovun prezident seçkilərində iştirakı iyul ayında elan edilmişdi. Avqust ayında Azərbaycan Mərkəzi Seçki Komissiyası (MSK) İbrahimbəyovun namizədliyini rədd etmişdi. MSK katibi Arifə Muxtarova bildirmişdir ki, bu qərarı İbrahimbəyovun ikili vətəndaşlığı ilə əlaqələndirilir, çünki Azərbaycan Konstitusiyası digər ölkələrin vətəndaşlarının prezidentliyə namizədliyini irəli sürməsini qadağan edir.^[17] 24 avqust 2013-cü ildə Cəmil Həsənli Milli Şura tərəfindən vahid namizəd kimi irəli sürülmüşdür.^[18] O, prezident seçkilərində səslərin 5.53%-ni yığmış və ikinci olmuşdur.^[19] Beynəlxalq qurumlar seçkilərin şəffaflığını sual altına almışdır.^[20][21]

Abbas Abbasov 2015-ci ilin iyulunda RATİ-nin ləğv edilməsi prosesinə başlandığını bildirmişdir.^[22] Rüstəm İbrahimbəyov 11 mart 2022-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra 83 yaşında Moskvada vəfat etmişdir.^[23] 13 mart 2022-ci ildə Moskvada yerləşən Mərkəzi Kinematoqrafçılar Evində vida mərasimi keçirilmiş və 16 martda nəşi Bakıya gətirilmişdir.^[24] O, Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.^[25] Bundan başqa, birliyin üzvü olan milyarderlərdən heç biri xəyanətə görə təzyiq görməmişdir. Həm Ağalarovlar, həm də Ələkbərovlar Azərbaycanda nüfuzlu olaraq qalırlar.^[14]

Ramiz Mehdiyev son onilliklərdə Azərbaycanın siyasi tarixində əsas şəxsiyyətlərdən biri olmuşdur. O, daha əvvəl, SSRİ hakimiyyəti dövründə müxtəlif vəzifələr turmuş,^[26] 1994-cü ildə sabiq prezident Heydər Əliyevin hökumətinə qoşulmuş və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının rəhbəri olmuşdur.^[27] SSRİ-nin süqutundan sonra da Mehdiyev müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) prezidenti (2019–2022), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının rəhbəri (1995–2019), Azərbaycan Fəlsəfə və Sosial-Siyasi Elmlər Assosiasiyasının prezidenti, AMEA-nın həqiqi üzvü (2007), Azərbaycan Respublikasının Həqiqi Dövlət Müşaviri,^[28][29][30] Azərbaycan Respublikasının Təhlükəsizlik Şurasının üzvü, Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) İdarə Heyətinin (1993–05.03.2021)^[31] və Veteranlar Şurasının üzvü (05.03.2021–h.h.)^[32] olmuşdur.

Ramiz Mehdiyev Azərbaycandakı siyasi proseslərin mərkəzində olan fiqurlardan biri hesab edilmiş və "boz kardinal" olaraq tanınmışdır.^[33] "Azadlıq Radiosu"na görə, Mehdiyev sistemə çox güclü şəkildə nüfuz etmiş şəxs olmuşdur. O, uzun müddət ölkənin daxili işlərində mühüm rol oynamış və bəzi analitiklər tərəfindən "dəyişdirilə bilməz" kimi qiymətləndirilmişdir.^[34] Politoloq Elman Telmanoğlu bildirmişdir ki, Ramiz Mehdiyev uzun illər ərzində Azərbaycanın siyasi sistemində formalaşdırdığı əlaqələr şəbəkəsi, ideoloji və informasiya sahəsindəki təsiri Rusiyanın postsovet məkanında fiquru kimi qiymətləndirilmişdir.^[35] "Meydan TV"də qeyd olunmuşdur ki, Ramiz Mehdiyev seçki saxtakarlığı etmək, mətbuatı hakimiyyətdən asılılaşdırmaq və xalqdan oğurladıqları ittihamları ilə bağlı uzun müddət tənqid olunmuşdur.^[36] "OC Media" nəşrinin məlumatına görə, Ramiz Mehdiyevin Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinə və müstəqil jurnalistikaya qarşı həyata keçirilən təzyiqlərdə mühüm rol oynamışdır. O, 2014-cü ildə etdiyi çıxışında vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri və müstəqil jurnalistləri "beşinci kolon" adlandırmışdır. Bu bəyanatdan sonra ölkədə bir sıra repressiv addımların atıldığı bildirilmişdir. Həmin dövrdə "Azadlıq Radiosu"nun Bakı bürosunun bağlanması, araşdırmaçı jurnalist Xədicə İsmayılın həbs edilməsi, qeyri-hökumət təşkilatlarının fəaliyyətini məhdudlaşdıran qanunun qəbul edilməsi və hakimiyyətdən asılı olmayan mediaya qarşı cinayət işlərinin başlanması bu prosesin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilmişdir. 2015-ci ildə Mehdiyev xarici jurnalistlərin Azərbaycanda fəaliyyətinə dörd il müddətinə qadağa qoyulması qərarının qəbulunda rol oynamışdır.^[37]

Ramiz Mehdiyevin ev dustaqlığına alınmasından sonra hökumətə yaxın media orqanlarında müxalifət partiyaları — əsasən Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası (AXCP) və Müsavat Partiyası barəsində silsilə məlumatlar və ittihamlar yayımlanmağa başlamışdır. Bu yazılarda iddia edilmişdir ki, həmin partiyalar Ramiz Mehdiyevin "gizli şəbəkəsi" ilə əlaqədə olmuş, hakimiyyətin çevrilməsi planında adı keçən "50 nəfərlik Dövlət Şurası" siyahısında müxalifət təmsilçiləri də yer almışdır. Bundan sonra bəzi müxalifət partiyaları və liderləri, xüsusilə AXCP ictimai mediada hədəf halına gəlmiş, onlara qarşı ifşa və böhtan kampaniyaları aparılmışdır. Müxalifət dairələrində bu iddiaları repressiya və siyasi təzyiqin bir hissəsi kimi qəbul edənlər olmuşdur. Onlar hesab etmişdilər ki, bu "iddialar" sayəsində müstəqil müxalifət sarsıdılır, siyasi pluralizm zəiflədilir. Hədəf alınan partiyaların liderləri və simaları bu xəbərləri iftiralar, "provokasiya", "ədalətsiz ittihamlar" kimi qiymətləndirmişdir.^[38]

Ramiz Mehdiyev barəsində irəli sürülən ittihamlar arasında onun Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası sədri Əli Kərimli ilə əlaqələrinin olması iddiaları da yer almışdır. Hökumətə yaxın mənbələrin iddialarına görə, Mehdiyev ölkədəki siyasi mühiti zəiflətmək və seçkilərin legitimliyini şübhə altına almaq məqsədilə müxalifətdən istifadə etmiş, xüsusən də boykot strategiyasını AXCP və Əli Kərimli vasitəsilə gündəmə gətirmişdir. Sabiq deputat Fəzail Ağamalı Mehdiyevin Əli Kərimli, mühacir blogerlər və digər şəxslərlə əlbir olduğunu iddia etmişdir. REAL Partiyasının sədri Natiq Cəfərli Mehdiyevin müxalifətlə əlaqələri iddialarını şübhə altına almış və bunların sübutlu olmalı olduğunu bildirmişdir.^[39] Oxşar məcrada irəli atılmış iddialara görə, Ramiz Mehdiyevim planı "beşinci kolon" fəaliyyəti çərçivəsində Rusiyanın maraqları istiqamətində qurulmuşdur.^[40] Müasir Müsavat Partiyasının sədri Hafiz Hacıyev qeyd etmişdir ki, keçmiş prokurordan biri Əli Kərimlini həbs etmək istəmiş, lakin Ramiz Mehdiyev buna icazə verməmişdir. Hacıyev bildirmişdir ki, Əli Kərimli Əbülfəz Elçibəyin hakimiyyəti dövründə onun devrilməsində birinci rol oynamış və Ramiz Mehdiyevin maneələri səbəbindən həbs edilə bilməmişdir. Həmçinin, Hacıyev iddia qaldırmışdır ki, Mehdiyevin təsiri ilə "Əli Kərimliyə hakimiyyət daxilindən 50–100 minlərlə vəsait daxil olur".^[41] "Yeni Müsavat" yazmışdır ki, Ramiz Mehdiyevin Prezident Administrasiyasındakı vəzifəsindən azad olunmasından sonra AXCP və Müsavat kimi partiyalar "birdən-birə aksiyaları, mitinqləri dayandırmış, küçələr susmuşdur". Yazıda iddia edilmişdir ki, həmin partiyalar "öz oyun qaydalarını Mehdiyevin sözü ilə qururdu".^[42]

Deputat Fəzail Ağamalı iddia etmişdir ki, Ramiz Mehdiyev və Əli İnsanovun arasında əvvəllər gərginlik olmağına baxmayaraq, sonradan onların əməkdaşlıq əlaqələrinin yarandığına dair ehtimallar mövcuddur. Ağamalı qeyd etmişdir ki, İnsanov 2020-ci ilin iyun ayında verdiyi müsahibədə Mehdiyevə müsbət münasibət bəyan etmiş və bu, onların əməkdaşlığına dair "regional kontingent" qurma ehtimalını gündəmə gətirmişdir.^[43]

Hökümətyönlü mənbələrə görə, Əli Kərimlinin evində aparılan axtarış zamanı Ramiz Mehdiyevin yazdığı məktubun ilkin versiyası aşkar edilmiş və bu, Kərimlinin Mehdiyev ilə əlaqəsinin sübutu kimi təqdim olunmuşdur.^{[108][109][110]} Həmin məktubda Ramiz Mehdiyev guya Rusiya hakimiyyətindən Azərbaycanda hakimiyyət dəyişikliyi üçün yardım istəyir.^[111] AXCP bu iddiaları rədd etmiş, saxlanılmanı qanunsuz və siyasi sifarişli adlandırmışdır.^[112]

Hökümətyönlü mediaya görə, istintaq materiallarına əsasən, Ramiz Mehdiyevin dövlət hakimiyyətinin zorakı yolla ələ keçirilməsinə cəhdlə bağlı cinayət işi çərçivəsində bir sıra şəxslər, o cümlədən Əli Kərimli dindirilmişdir. Məlumata görə, istintaq 2012–2013-cü illərdə Rusiyada formalaşmış siyasi və maliyyə əlaqələrinin araşdırılmasına yönəlmişdir. 2012-ci ildə Rusiyada "Milyarderlər İttifaqı" kimi tanınan "Rusiya Azərbaycan Təşkilatları İttifaqı"nın yaradılması bu kontekstdə qeyd olunur.^[13] Mətbuatda yayılmış əvvəlki məlumatlara görə, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Əli Kərimlinin evində apardığı axtarış zamanı "Milyarderlər İttifaqı" ilə əlaqələri əks etdirən sənədlər və Ramiz Mehdiyevə aid olduğu iddia olunan məktubun ilkin variantı aşkar edilmişdir. Araşdırmalar zamanı digər şəxslərlə bağlı iddialar da gündəmə gətirilmişdir. Xüsusilə, Gültəkin Hacıbəylinin Bakıda və Goranboyda daşınmaz əmlak əldə etməsi, həmçinin Bakı şəhərində Nəsimi rayonunda "NLT" MMC tərəfindən inşa edilmiş binada onun və ailə üzvlərinin adına iki mənzilin rəsmiləşdirilməsi barədə məlumatlar yayılmışdır. Həmin mənzillərin Ramiz Mehdiyev ilə bağlılığı iddia olunur. Məlumatlara görə, mənzillərdən biri Gültəkin Hacıbəylinin atasının, digəri isə bacısının adına qeydiyyata alınmışdır.^[13]

Rusiyadan qanunsuz maliyyələşdirmə məsələsi barədə insan haqları monitorinqi təşkilatları iddia edilən maliyyələşdirmə ilə bağlı bəzi məlumatların saxta olduğuna inanırlar. Digər maliyyələşdirmə halları realdır, lakin bu, Rusiyada yaşayan kiçik biznes sahibləri olan azərbaycanlıların könüllü ianələrini təmsil edir. Rusiya azərbaycanlıları Rusiyada çox böyük bir Azərbaycan diasporu var, onun bəzi nümayəndələri Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasını dəstəkləyir və ianələr edirlər.^[113]

5 dekabr 2025-ci ildə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi həbs qətimkan tədbirindən verilən apellyasiya şikayətini təmin etməmişdir.^[114][115] Məhkəmə prosesi qapalı keçirilmişdir.^[116] AXCP sədrinin müavini Seymur Həzi bildirmişdir ki, Əli Kərimli məhkəmədə çıxış etməkdən imtina etmiş və bunu məhkəmələrin "qərarverici qüvvə" olmaması ilə əsaslandırmışdır.^[117] AXCP-nin məlumatına görə, AXCP Təşkilat Şöbəsinin sədri Saqif Qurbanov və partiyanın Binəqədi şöbəsinin sədri Ramid Nağıyev daxil olmaqla məhkəmə önünə yığışan partiyanın 20-dən çox fəalını polis saxlamışdır. Bundan başqa, məhkəməyə gələnlərə müəyyən maneələr də yaradıldığı bildirilmiş, məhkəmə ərazisində internet bloklanmışdır.^[118] Ümumiyyətlə, hüquq-mühafizə orqanları insanların təkcə məhkəmə binasının qarşısında yox, həm də 2–3 kilometr məsafədə toplaşmasının qarşısını almışdı. Bakı Apellyasiya Məhkəməsindən Elmlər Akademiyası metrostansiyasına qədər bütün ərazi polis nəzarəti altına alınmışdı.^[119][120] Kərimlinin sürücüsü Rəşad Əliyevin saxlanıldıqdan sonra döyüldüyü bildirilmişdir. Saxlanıldıqdan bir neçə saatdan sonra saxlanılan bütün AXCP üzvləri sərbəst buraxılmışdır.^[121] 8 dekabrda Məmməd İbrahimin həbsindən verilmiş apellyasiya şikayətinə baxılmış, məhkəmə Xətai Rayon Məhkəməsinin qərarını qüvvədə saxlamışdır.^[122]

Əli Kərimlinin həbsindən sonra hökumətyönlü mediada Gədəbəy rayon İcra Hakimiyyətinin keçmiş başçısı Saleh Rüstəmovun 2018-ci ildə dindirilməsi zamanı çəkilmiş video görüntüləri paylaşılmağa başlanmışdır. Mətbuat dindirmənin indi yox, 7 il əvvəl çəkildiyi qeyd etməmişdir. Həmin videoda Rüstəmov partiyaya necə pul göndərməyi barədə danışırdı. Cəmil Həsənli qeyd etmişdir ki, Rüstəmli Əli Kərimlinin həbs edilməsi ilə əlaqədar istintaqda həmin ifadəsində imtina etmişdir. Saleh Rüstəmovun oğlu Sezgin Rüstəmov bildirmişdir ki, bu, "əsasən Əli Kərimliyə qarşı ola biləcək materialdır deyə indi yayılır". Onun vəkili Bəhruz Bayramov bildirmişdir ki, Rüstəmov bu ifadələri işgəncə altında məcbur qalaraq vermişdi. O, qeyd etmişdir ki, bu zaman Rüstəmlinin qardaşı oğlu döyülmüş və toka verilmişdir, o da məcbur qalmış və tələb olunan ifadələri səsləndirmişdir. Sezgin Rüstəmovun sözlərinə görə, işgəncələrdən sonra atasının səhhətində fəsadlar yaranmışdır və hələ də müalicə alır. ^[123]

Əli Kərimli hökuməti devirməyə cəhd ittihamlarını rədd etmiş və onun cinayət işini siyasi təqib adlandırmışdır.^[124] AXCP rəsmi bəyanat yaymış, bütün ittihamları inkar etmiş,^[125] Əli Kərimlinin və digər üzvlərin saxlanılmasını siyasi motivli hesab etmiş, bunu Azərbaycanda son müstəqil siyasi qüvvənin məhv edilməsi cəhdi kimi qiymətləndirmişdir. Partiya həbs olunanların dərhal azad edilməsini, təqiblərin dayandırılmasını, vəkil hüquqlarının təmin olunmasını və beynəlxalq təşkilatların reaksiya verməsini tələb etmişdir.^[126][127] AXCP bəyanatında həbsləri "ailə hakimiyyətinin milli-demokratik qüvvələrə qarşı başladığı yeni genişmiqyaslı repressiya kampaniyasını" adlandırmışdır.^[128] Həmçinin, partiya iddia etmişdir ki, dəlil kimi göstərilən məktub saxta-sənəd kimi partiyanın mənzilinə qoyulmuş, sonra da tapılmış kimi göstərilmişdir.^[129] AXCP mətbuat xidmətinin rəhbəri Natiq Adilov bildirmişdir ki, "hakimiyyət orqanları Mehdiyev işindən siyasi müxalifətə qarşı repressiyalar aparmaq üçün istifadə edir".^[130]

Gültəkin Hacıbəyli bu işi "Azərbaycanın FETÖ məsələsi" kimi səciyyələndirmişdir. O, hadisəni "Azərbaycanda müxalifəti aradan qaldırmaq məqsədilə aparılan bir təqib olmaq ehtimalı" kimi dəyərləndirmişdir.^[10] O, əlavə etmişdir ki, onun deportasiyası Boraltan faciəsi ilə oxşar xarakter daşıyır.^[131] Cəmil Həsənli öz "Facebook" hesabında Əli Kərimli və Gültəkin Hacıbəyli ilə bağlı səsləndirilən ittihamların əsassız olduğunu və mediada yayılan məktubun "qurama" xarakter daşıdığını da bildirmişdir.^[132] Həsənli qeyd etmişdir ki, 2013-cü ildə Rusiya Azərbaycan Təşkilatları İttifaqının yaradılmasına cəhd edilmişdir, lakin belə bir qrup əslində mövcud olmamış və ya qeydiyyatdan keçməmişdir. O, daha sonra iddia etmişdir ki, mətbuatda dəlil kimi göstərilən fotoşəkil iddia edildiyi kimi 2013-cü ildə yox, Rüstəm İbrahimbəyovun qardaşının dəfn mərasimində iştirak etmək üçün Bakıya getdikdən sonra 2016-cı ildə çəkilmişdir.^[16] Müsəlman Birliyi Hərəkatı Kərimlinin və digər saxlanılanların azadlığa buraxılmasını tələb edən bəyanat yaymışdır ki, "ölkəni həbsxanaya çevirən günahsız insanların böhtan atılması dayandırılmalıdır!".^[16]

Müsavat Partiyasının sədri Arif Hacılı yaydığı açıqlamada seçmə hədəfləmə siyasətini sual altına almışdır. O qeyd etmişdir ki, bir sıra müxalifət nümayəndələri axtarış və saxlanmalarla üzləşdiyi halda, Mehdiyevin "ən ağır dövlət cinayətləri" ilə ittiham olunduğu iddialarına rəğmən "onun özünün nə axtarışı aparılmış, nə də həbs olunmuşdur". Keçmiş baş nazir Pənah Hüseyn yaydığı bəyanatda Kərimlinin azadlığa buraxılmasına çağırmış, eyni zamanda Rusiyanın təsirinə qarşı mübarizənin vacibliyini qeyd etmişdir. Hüseyn yazmışdır ki, Azərbaycanda informasiya məkanında son günlər müxalifət nümayəndələrinin Mehdiyev işi ilə əlaqələndirilməsi, "aşkar şəkildə rəsmi qurumlar tərəfindən təşkil olunduğu görünən" bu kampaniyanı izləyən saxlanmalar və axtarış tədbirləri "təəssüf ki, hadisənin ən arzuolunmaz istiqamətə yönəldiyi təəssüratını yaratmışdır". Media Hüquqları İnstitutunun sədri Rəşid Hacılı baş verənlərin vaxtlamasını və məntiqini sual etmişdir. O, Kərimlinin "hökumətin ən sərt tənqidçisi" olduğunu və "fanatik tərəfdarları"nın mövcudluğunu qeyd edərək soruşmuşdur. O həmçinin, hökumətin tənqidə dözümlülüyünün niyə bu qədər kəskin şəkildə azaldığını sorğulamışdır.^[10]

Azərbaycan Siyasi Miqrantlarının Koordinasiya Mərkəzi (ASİMKOM) yaydığı bəyanatda Əli Kərimlinin həbs olunmasını "repressiyaların davam etməsi", "onun daha sərt və daha amansız bir formaya çevrilməsini" nümayiş etdirdiyini bildirmişdir. Təşkilat bu hadisəni *Azərbaycanda siyasi rəqabətin tamamilə aradan qaldırılmasına və demokratik idarəetmə mexanizmlərinin dağıdılmasına yönəlmiş daha geniş və düşünülmüş strategiyanın bir hissəsi" adlandırmışdır. ASİMKOM "Avropa siyasi institutlarını, demokratik dövlətlərin liderlərini və insan hüquqları və demokratiya sahələrində fəaliyyət göstərən beynəlxalq təşkilatları Azərbaycanda dərinləşən totalitar meyllərə qarşı adekvat mövqe tutmağa və bu meylin aradan qaldırılmasını Azərbaycan hakimiyyəti ilə təmaslarında və əməkdaşlığında şərt kimi qəbul etməyə" çağırmışdır.^[133]

Azadlıq Radiosu"na görə, bu, Azərbaycanın tənqidi media, müxalifət və siyasi fəallar ətrafında geniş repressiya kampaniyasının bir hissəsi ola bilər. Nəticədə real müxalifətin institut kimi fəaliyyəti, demək olar ki, sıradan çıxarılır. Xaricdə, mühacirətdə olan tənqidçi və jurnalistlərin də hədəfə alındığı, bəzilərinə qiyabi məhkəmə hökmü verildiyi, beynəlxalq insan haqları və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarının bu vəziyyətə diqqət yetirdiyi vurğulanır. Hüquqşünas Səməd Rəhimli qiyabi cinayət təqiblərinin ölkədən kənardakı tənqidçiləri susdurmaq üçün alətə çevrildiyini qeyd etmişdir.^[129] Fransada mühacirətdə tarixçi Altay Göyüşovun sözlərinə görə, Avropanın Azərbaycan hökümətni "sakitləşdirmə" siyasəti "nəinki bəhrə vermir, həm də avtoritar rejimləri gücləndirir və nəticədə Avropa maraqlarına zərər verir".^[134] Siyasi şərhçi Rauf Mirqədirov bu hadisəni ölkədə müxtəlif siyasi fikirlərin və tənqidi səsin tamamilə aradan qaldırılması kimi qiymətləndirmişdir. Siyasi şərhçi Ərəstun Oruclu bunu Azərbaycanda sosial, siyasi və idarəetmə böhranı ilə əlaqələndirmişdir. Onun fikrinə görə, hakimiyyət "hansısa qeyri-populyar seçim etmək üçün cəmiyyəti əvvəlcədən susdurmaq" niyyətindədir və bu seçim məhkəmə prosesi davam edən erməni separatçıların azad olunması məsələsi ilə bağlı ola bilər.^[135]

"Meydan TV" işi üzrə saxlanılan jurnalist Fatimə Mövlamlı saxlanıldığı Bakı İstintaq Təcridxanasından Əli Kərimlinin həbsi ilə bağlı qeyd etmişdir ki, "Azərbaycan hökumətinin AXCP sədri Əli Kərimliyə, partiyaya və Milli Şura rəhbərliyinə qarşı irəli sürdüyü ittihamlar o qədər absurddur ki, onları "uydurma" sözünün lüğəvi tərifi hesab etmək olar".^[136] Müxalifətçi Qulu Məmmədli Əli Kərimlinin həbsinin gözlənilən olduğunu bildirmiş, Kərimlinin Qərbin aparıcı media orqanlarında dərc etdiyi məqalələr onun siyasi əhəmiyyətini və xaricdə tanınmasını artırdığı üçün Azərbaycan hakimiyyəti arasında narahatlığa səbəb olduğunu əlavə etmişdir.^[137]

Kamal Cəfərov və Mehriban Vəliyeva kimi deputatlar hesab edirlər ki, bu hadisələr regionda geosiyasi dəyişikliklər, xüsusilə Rusiya–Ukrayna müharibəsinin post-konflikt mərhələsi kontekstində baş verir. Buna görə Rusiyanın bölgədə təsir dairəsini bərpa etmə cəhdləri təhlil edilir və bu baxımdan Kərimli–Mehdiyev "xətti" yenidən aktuallaşmış görünür. Onların fikrinə görə, Ramiz Mehdiyevin şəbəkəsi ilə müxalifət arasında gizli əlaqələr, Rusiyanın yerli siyasi qruplar üzərindən təsir imkanlarını genişləndirməsi üçün alət ola bilər.^[129]

Milli Məclisin deputatı Vasif Qafarov Əli Kərimli haqqında onun həbsindən sonra demişdir ki, o, "ölkənin milli maraqlarına, inkişafına deyil, öz şəxsi və qrup maraqlarına xidmət edən siyasi davranış sərgiləyir". Qafarov bildirmişdir ki, Kərimli "xarici anti-Azərbaycan qüvvələrin əlində oyuncaq" olmuş və "onlar tərəfindən idarə edilmişdir".^[138] Milli Məclisin deputatı Azər Badamov demişdir ki, "Əli Kərimli Ramiz Mehdiyev ilə ittifaq quraraq ümumi ssenarilər üzərində işləyirdi".^[139]

Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsinin sədri Əli Hüseynli bildirmişdir ki, "indiki araşdırmaların nəticəsi kimi qanunvericiliyə uyğun olaraq AXCP-nin qeydiyyat məsələsinə yenidən baxılmalıdır". Bu da partiyanın ləğv edilməsinə gətirib çıxara bilər.^[140] Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədr müavini Seymur Həzi bildirmişdir ki, "partiya fəaliyyətini əvvəlki qaydada davam etdirəcək" və "partiya üzvləri Əli Kərimlinin azadlığa buraxılması üçün mübarizəni davam etdirəcəklər". Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının sədri Cəmil Həsənli təşkilatın gələcək aqibəti ilə bağlı demişdir ki, "Milli Şuranın bundan sonrakı fəaliyyəti ilə bağlı konkret bir fikrim yoxdur" və "Şuranın buraxıb-buraxmamağın hansısa bir siyasi anlamı yoxdur".^[141] Həmçinin, Həzi bildirmişdir ki, "həbsləri Ramiz Mehdiyev ilə əlaqələndirməkdə məqsəd Əli Kərimlinin nüfuzuna xələl gətirməkdir" və "həbs edənlər özləri Mehdiyev ilə təxminən 30 il işləyiblər".^[142]

Haqq Ədalət Partiyasının (HƏP) sədri Əli İnsanov bildirmişdir ki, "əldə olunmuş sənədlər və dəlillər onun Əli Kərimli ilə törədilmiş cinayətdə əlbir olmasına şübhə yeri qoymur".^[143] Böyük Azərbaycan Partiyasının sədri, deputat Elşad Musayev bildirmişdir ki, "uzun illərin təcrübəsi AXCP-nin hakimiyyətə gəlmək, istəklərinə nail olmaq üçün istənilən qüvvə ilə əməkdaşlıq etməyə hazır olduğunu göstərmişdir". O, əlavə etmişdir ki, "Əli Kərimli və onun tərəfdarları İranın buradakı agentura şəbəkəsinə, onların ayrı-ayrı üzvlərinə həbs olunanda dəstək vermişdilər".^[144]

DTX və Daxili İşlər Nazirliyi saxlanılmaların səbəbləri haqqında rəsmi açıqlama verməmişdir.^[145]

Beynəlxalq KİV-lər hadisəni Azərbaycan hakimiyyətinin müxalifətə və ifadə azadlığına qarşı genişlənən repressiyaların davamı kimi təqdim etmişdir.^[49][146] Bəzi beynəlxalq tənqidçilərin fikrinə görə, Əli Kərimlinin həbsindən sonra "ölkədə heç bir müxalifət qalmayıb".^[147] Tənqidçilər Ramiz Mehdiyev işi ilə əlaqəni "tamamilə siyasi teatr" adlandırmış və "mütəşəkkil müxalifətin son qalıqlarını aradan qaldırmağa yönəlmiş təmizləmə üçün nazik hüquqi örtük təmin etmək üçün nəzərdə tutulduğunu" bildirmişdilər.^[148] İnsan haqları fəalları yeni repressiya dalğasını Avropa İttifaqı (Aİ) ilə Azərbaycan arasında dəyişən münasibətlərlə əlaqələndirirlər. Ekspertlər hesab edirlər ki, Avropa İttifaqı iqtisadi təhlükəsizlik naminə dəyərlərə əsaslanan yanaşmasından imtina etmişdir.^[113]

"Amnesty International" yaydığı bəyanatda bildirmişdir ki, "Əli Kərimlinin həbsi Azərbaycanda avtoritar idarəçiliyin möhkəmlənməsinin növbəti sübutudur". Təşkilatın Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiya üzrə direktor müavini Denis Krivoşeyev demişdir ki, bu, "müxalifət nümayəndələrinə, alimlərə, jurnalistlərə və fəallara qarşı aparılan, siyasi motivli həbslərin yeni mərhələyə keçirilməsi niyyətindən xəbər verir".^{[149][150][151]} "Human Rights Watch" təşkilatının Avropa və Orta Asiya üzrə direktor müavini Giorgi Qogiya bildirmişdir ki, "son həbslər Azərbaycanda uzun illərdir davam edən siyasi təqiblərin davamı kimi görünür". Avropadakı "Tərəqqi və Dəyişiklik Tərəfdaşlığı" təşkilatının rəhbəri, "Azərbaycanda Repressiyalara Son" kampaniyasının koordinatoru Florian İrminqer bildirmişdir ki, "beynəlxalq ictimaiyyətin passivliyi repressiyaların genişlənməsinə şərait yaradır."^[152]

Gültəkin Hacıbəylinin Türkiyədə saxlanılması ilə bağlı Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyasının Kocaeli millət vəkili Ömər Faruk Gergerlioğlu Daxili İşlər naziri Ali Yerlikayaya geniş yazılı sorğu ünvanlamış, burada Gültəkin Hacıbəyli haqqında tətbiq olunan G-82 məhdudiyyət kodunun hansı kəşfiyyat və ya informasiya məlumatlarına əsaslandığı, Azərbaycan hakimiyyətindən rəsmi müraciət və ya bildirişin olub-olmadığı, fərdi risk qiymətləndirilməsinin aparılıb-aparılmadığı və inzibati nəzarət qərarının hüquqi əsaslarının nədən ibarət olduğu sual edilmişdir.^[77]

Avropa Parlamenti 18 dekabrda Azərbaycanda siyasi məhbuslar probleminin kəskinləşməsinə və akademiklərin həbsinə dair qətnamə qəbul etmişdir. Avropa Parlamenti qətnamədə Əli Kərimlinin "çevriliş" ittihamı ilə həbs edilməyini kəskin şəkildə pisləmiş və onun dərhal azad olunmasına çağırmışdır. Qurum bunu "Azərbaycanda avtoritar idarəçilik praktikalarının möhkəmlənməsi fonunda baş verən hadisə" kimi dəyərləndirmişdir.^[153]

Avropa Şurası Parlament Assambleyası (AŞPA) Əli Kərimlinin həbsi ilə bağlı dərin narahatlığını bildirmişdir. AŞPA-nın siyasi məhbuslar üzrə məruzəçisi Azadə Riqan Azərbaycan hakimiyyətini Əli Kərimliyə qarşı irəli sürülən ittihamları "dərhal nəzərdən keçirməyə və hər hansı bir təqibin ölkənin Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası üzrə öhdəliklərinə tam uyğun olmasını təmin etməyə" çağırmışdır.^[154] AŞPA-nın Almaniyadan olan üzvü Frank Şvabe bildirmişdir ki, Əli Kərimlinin həbsi Azərbaycan hökümətinin "Avropa dəyərlərindən daha da uzaqlaşdığını" göstərir.^[155] Avropa İttifaqının Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə sözçüsü Anitta Hipper bildirmişdir ki, qurum "Azərbaycanın Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası da daxil olmaqla, müvafiq beynəlxalq öhdəliklərinə əməl etməsini" gözləyir. Aİ baş verənləri diqqətlə izləyəcəyini vurğulamışdır.^[152]

ABŞ-nin Azərbaycandakı keçmiş səfiri Riçard Kozlariç Əli Kərimlinin həbsini "Azərbaycanda davam edən və güclənən siyasi repressiyaların bir hissəsidir və insan hüquqlarının, xüsusən də ifadə azadlığının pozulması" deyə xarakterizə etmişdir. O, bunun "rejimi tənqid edən bütün səsləri tamamilə susdurmaq" məqsədilə edildiyini bildirmişdir.^[154]