Əbül-Qasım Ömər ibn Hüseyn ibn Abdillah əl-Xiraqi əl-Bağdadi (ərəb. الخرقي; Bağdad – 945[1]) — Hənbəli fəqihi.
| Əl-Xiraqi | |
|---|---|
| ərəb. عمر بن الحسين بن عبد الله الخرقي[1] | |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 945[1] |
| Dəfn yeri |
|
| Elm sahəsi | fiqh |
"Xiraqi" nisbəsi ərəbcədə "paltar və parça" mənasını verən xirqə (cəmi: xiraq) sözündən, yəni bu malların ticarəti ilə məşğul olmaqdan qaynaqlanır. Atası Əbu Əli əl-Xiraqi də müəllimi Əbu Bəkr əl-Mərruziyə yaxınlığı səbəbilə "Mərruzinin xəlifəsi" olaraq tanınan bir hənbəli alimi olub. O, Mərruziyə ünvanladığı suallara verilən cavabları toplayaraq "Qəsasu mən həcərəhu Əhməd" adlı əsər yazmışdır.[2]
Əl-Xiraqi Bağdadda təhsil almış, Əbu Bəkr əl-Mərruzidən, Hərb ibn İsmayıl əl-Kirmanidən, atasından və Əbül-Fəzl ibn Əbdüssəmi əl-Haşimi kimi bir çox alimdən dərs almışdır. Xiraqinin birbaşa Əhməd ibn Hənbəlin oğullarından dərs aldığı barədə bəzi müəlliflər tərəfindən qeyd edilən məlumat[3][4] klassik mənbələrdə verilən bu məlumatlarla ziddiyyət təşkil edir. Aralarında Əbül-Həsən Əbdüləziz ibn Haris ət-Təmimi, Əbu Məhəmməd Abdullah ibn Osman əs-Səffar, İbn Bətta əl-Uqbəri, Əbül-Hüseyn ibn Səmûn və Əbu Bəkr Həsən ibn Yəhya əl-Muqri kimi fəqih və mühəddislərin olduğu bir çox alim də Xiraqidən dərs almışdır.
Əl-Xiraqinin dövründə Büveyhilərin hakimiyyəti altında olan İraqda Rafizilik və Mötəzililik üstün mövqeyə gəlmiş, Bağdadda dini vəziyyət gərginləşmişdi. Bağdadda vəziyyət çətinləşdiyindən əl-Xiraqi də hənbəli məzhəbinin kök salmağa başladığı Şama getdi. Burada vəfat edən əl-Xiraqi Babüs-Səğir qəbiristanlığında, Cərrah məscidinin qarşısında dəfn edildi. Onun qəbri sonradan ziyarətgaha çevrildi. İbn Bətta müəllimi əl-Xiraqinin Şamdakı qəbrini ziyarət etdiyini açıq şəkildə bildirdiyinə görə, onun Bağdadda öldüyü barədə rəvayət həqiqəti əks etdirmir.[5]
Əbu Yəla əl-Fərranın bildirdiyinə görə, əl-Xiraqi çoxsaylı əsər müəllifi olmuşdur, lakin onlar geniş yayılmamışdır. Çünki o, Bağdaddan ayrılarkən kitablarını əmanət qoyduğu dostunun evi yanmış, bu yanğından isə yalnız "əl-Müxtəsər" adlı əsəri xilas ola bilmişdir.[5]
- 1 2 3 الزركلي خ. ا. الأعلام (ərəb.): قاموس تراجم لأشهر الرجال والنساء من العرب والمستعربين والمستشرقين. 15 بيروت: دار العلم للملايين, 2002. C. 5. S. 44.
- ↑ İbn Teymiyyə. Dəru təəruzil-əql vən-nəql (ərəb). Ər-Riyad: naşir: M. Rəşad Salim. 1978. 148.
- ↑ Sezgin, Fuad. Geschichte des arabischen Schrifttums (alman). I. Leyden. 1967–2010. 512.
- ↑ İbnül-Mibrəd. əd-Dürrun-nəqi fi şərhi-əlfəzil-Xiraqi (ərəb). I. Ciddə. 1991. 85–97.
- 1 2 Özen, Şükrü. "Hıraki". TDV İslâm Ansiklopedisi. 1998. 27 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 yanvar 2026.