Vikipediya ?

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev (tam adı: Əbdürrəhim bəy Əsəd bəy oğlu Haqverdiyev; 17 may 1870(1870-05-17), Şuşa, Yelizavetpol quberniyası11 dekabr 1933(1933-12-11), Bakı) — Azərbaycanlı yazıçı, dramaturq, pedaqoq, ədəbiyyatşünas, teatr xadimi və ictimai-siyasi xadim, Klassik Azərbaycan ədəbiyyatının korifeyi. Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1928), Birinci Rus Dumasının Azərbaycandan deputatı, Gürcüstan Parlamentinin deputatı; “Leyli və Məcnun” operasının premyerasında ilk dirijor, Teatr Şurasının təsisçisi və birinci rəhbəri, Yazıçılar İttifaqının üzvü, məşhur “Molla Nəsrədiin” jurnalın baş editorlarından biri.

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 17 may 1870(1870-05-17)
Doğum yeri İndiki Laçın rayonunun Sarıbaba kəndi(keçmiş Ağbulaq)
Vəfatı 17 dekabr 1933 (63 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı Flag of Russia.svg Rusiya İmperiyası
Flag of Azerbaijan 1918.svg AXC
Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Milliyyəti azərbaycanlı
Təhsili
Fəaliyyəti dilçi, yazıçı, dramaturq, tərcüməçisiyasətçi
Fəaliyyət illəri 1892 tarixindən
Əsərlərinin dili azərbaycanca
Janr dram, faciəKomediya
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli Qərarı ilə Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev Azərbaycan Respublikasında əsərləri dövlət varidatı elan edilən müəlliflərin siyahısına daxil edilmişdir.

Mündəricat

Həyatı

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev 1870-ci il mayın 17-də Azərbaycanın Şuşa şəhəri yaxınlığında olan Ağbulaq kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini 1880-ci ildə Şuşada Yusif bəyin müvəqqəti yay məktəbində, sonra Şuşa real məktəbində almışdır (1881-1890). Tiflis real məktəbini bitirəndən sonra Peterburq Yol Mühəndisləri İnstitutunda təhsil almışdır (1891-1899). Tələbəlik dövri azad müdavim sifət ilə universitetin şərq fakültəsinin dinləyicisi olmuşdur. Onda ədəbiyyata güclü meyl oyanmışdır. "Yeyərsən qaz ətini, görərsən ləzzətini" (1892) və "Dağılan ittifaq" (1896) əsərlərini yazmışdır. "Dağılan ittifaq" (1899) Peterburqda nəşr edilmişdir.

Ali təhsil alıb Şuşaya qayıtmış, burada tamaşalar təşkil etmişdir. Bakıda onun rəhbərliyi ilə Şərq konsertləri verilmişdir (1902-1903), Burada ilk hekayələrini ("Ata və oğul", "Ayın şahidliyi") yazıb "İki hekayət" adı ilə çap etdirmişdir. 1905-ci il inqilabından sonra Rusiya Dövlət Dumasına Gəncə quberniyasından nümayəndə seçilmiş, Peterburqa getmişdir (Azərbaycanın birinci diplomatlarından hesab olunur), burada dövlət kitabxanasında yeni əsərinə (Ağa Məhəmməd şah Qacar) materiallar toplamış, İrana - Mazandaran vilayətinə səyahət etmişdir (1907). "Leyli və Məcnun" operası 1908-ci il yanvarın 12-də tamaşaya qoyulduğu zaman ilk Azərbaycan dirijoru kimi xor və orkestri, tamaşanı idarə etmişdir. "Nicat" cəmiyyətində və Kür-Xəzər gəmiçiliyi idarəsində işlədiyi dövrdə Zaqafqaziyanı, Dağıstanı, Orta AsiyanıVolqaboyunu səyahət etmiş, "Ceyranəli", "Xortdan". "Həkimi-nuni-səqir", "Lağlağı", "Mozalan", "Süpürgəsaqqal" və s. imzalarla "Molla Nəsrəddin" jurnalında hekayə, felyeton çap etdirmişdir.

Həştərxanda yaşadığı müddətdə şəhərin mədəni-ictimai həyatında ciddi çalışmışdır (1910). Sonra Ağdama köçüb orada yaşamışdır (1911-1915). Tiflisdə "Şəhərlər ittifaqının Qafqaz şöbəsi xəbərləri" adlı aylıq məcmuənin müdiri olmuş (1916-1917), fevral inqilabından sonra Tiflis İcraiyyə Komitəsinə və onun mərkəzi şurasına üzv seçilmişdir (1917). Həmin ilin martında Borçalı qəzasına müvəkkil təyin olunmuşdur (1918).

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonda dövlət teatrlarına müfəttiş təyin olunmuşdur. Azərbaycan milli teatrının yaranmasının 50 illiyi münasibəti ilə keçirilən yubileyə başçılıq etmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetində ədəbiyyatdan mühazirələr oxumuş, elmi kadrların hazırlanmasında iştirak etmişdir. Burada yerli komitənin sədri (1922), Azərbaycanı tədqiq və təbliğ cəmiyyətinin sədr müavini və sonra sədri (1923-1925) olmuşdur. Bu, ilk elmi-tədqiqat müəssisəsi idi. Bakıda çağırılan birinci Azərbaycan ölkəşünaslıq qurultayının nümayəndəsi kimi fəal çalışmışdır (1924).

Bunlardan başqa ədib Şekspirin “Hamlet”, Şillerin “Qaçaqlar”,Volterin “Soltan Osman”, Zolyanın “Qazmaçılar”, Andersenin “Bülbül”,“Şahın təzə libası”, Lanskoyun “Qəzəvat”, Çirikovun “Yəhudilər”,Korolenkonun “Qoca zəng çalan” əsərlərini də tərcümə etmişdir.

Rusiya Elmlər Akademiyasının nəzdində olan ölkəşünaslıq bürosunun beşinci elmi sessiyasında yekdilliklə akademiyanın ölkəşünaslıq bürosuna müxbir üzv seçilmişdir (1924). Şərq fakültəsinin katibi (1922-1925), Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının məsul katibi (1931-1932) olmuşdur. Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Fəxri Fərmanına layiq görülmüşdür (1933). Onun əsərləri SSRİ və xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunmuşdur.

1933-cü il dekabrın 17-də Bakıda vəfat etmiş, Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Adına Bakı şəhərinin Yasamal rayonunda küçə var.

Gürcüstan Milli Şurasında çıxışı

Gürcüstan Milli Şurasının üzvü Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin Milli şuranın 19 dekabr 1918-ci ildə Tiflisdə keçirilən iclasındakı çıxışı. Xatırladaq ki həmin tarixdə Gürcüstan Ermənistan müharibəsi davam edirdi.

  Vətəndaşlar, Parlamentin üzvləri

Bu tarixi anda mən Gürcüstan Respublikasının müsəlman vətəndaşları adı ilə çıxış edirəm. Böyük Avropa müharibəsi bitdi. Biz əmin idik ki, bundan sonra xalqların yaxşı əlaqələri olacaq, ən əhəmiyyətlisi isə Zaqafqaziyada yaşayan xalqlar arasında. Ancaq bizim gözləntilərimiz olmadı. Qonşu respublika müharibə elan etdi. Bu müharibə üçün heç bir səbəb yox idi. Gürcülər və ermənilər arasında olan bütün məsələlər sülh yolu ilə həll oluna bilərdi. Bizim hökumət bu problemlərin həlli yollarını axtarırdı. Hansı ki, bugün çap olunan depeşalardan da görünür. Ancaq bir erməni partiyası öz eqoist məqsədləri üçün bu müharibəyə başladı. Mən istəyirəm deyəm ki, əmin idim ki, 1905-ci ildə baş verənlər üçüncü şəxsin əli ilə olub, ancaq bugün buna şübhə edirəm. Biz müsəlmanlar parlamentə daxil olanda deklarasiya yayınladıq və bildirdik ki, Gürcüstan Respublikasında yaşayan müsəlmanlar bütün lazım olan ölçüdə düşmənlərdən ölkələrini qoruyacaqlar. Bu gün yenə bildiririk və təkrarlayırıq nə vaxt ki, sözdən işə keçmək lazımdır. 18-ci əsrin sonlarında Ağa Məhəmməd şah Şuşa qalasını muhasirəyə aldıqda Qarabağ xanı İbrahimə dəstək üçün Gürcü ordusu Aleksandre İrakli oğlunun başçılığıyla səfərə çıxdı. Hansı ki, İran şahı sonra gürcülərə hücüm etdi. Borçalı mahalının müsəlmanları gürcü çarının əsgərlərinin yanında durdular və öz din qardaşlarına qarşı getdilər. Bu şərait bu gün də Borçalı mahalının müsəlmanlarının xatirəsində qalır. Artıq müsəlman razmi (hərbi birlik) təşkil olunub onlar Gürcüstan Respublikasının düşmənlərinə qarşı çıxırlar. Onlar təkcə Gürcüstanın müstəqilliyi üçün deyil bütün Zaqafqaziyanın müstəqilliyi üçün müharibə elan edirlər. Müstəqillik kimlər üçünsə dəyərlidir onlar hər imkanda onu qorumalıdırlar. Müsəlmanlar bunu anlayırlar və Gürcüstanın müstəqilliyini, Zaqafqaziyanın müstəqilliyini ayaqlar altına almaq istəyənlərə qarşı gedirlər. Borçalı müsəlmanları, mən inanıram ki, Gürcüstanın başqa mahalında yaşayan müsəlmanlar da: Siğnaği, Telavi, Axalçixe mahalı müsəlmanları hər şəraitdə öz ölkələrinin tərəfində dururlar. Bu mənim üçün böyük fəxrdir ki, parlamentə girəndə bildirirəm - Yaşasın Gürcüstan.

 

Yaradıcılığı

Əbdürəhim bəy Haqverdiyev ədəbi fəaliyyətə Şuşa real məktəbində oxudugu zaman başlamış, M.F. Axundzadənin təsiri ilə "Hacı Daşdəmir" (1884) adlı kiçik bir pyes yazmışdı. Peterburqda təhsil alarkən onun bədii yaradıcılığa meyl və həvəsi daha da çoxalır. O, burada olarkən "Yeyərsən qaz ətini, görərsən ləzzətini" (1892) dramını və "Dağılan tifaq" (1896) faciəsini yazıb.

1899-cu ildə Azərbaycana qayıdan Haqverdiyev bir müddət Bakıda yaşayıb. O, bir tərəfdən müəllimliklə məşğul olub, digər tərəfdən teatrlarda verilən tamaşalara rejissorluq edib. Eyni zamanda bədii yaradıcılığını da davam etdirib: "Bəxtsiz cavan" (1900) və "Pəri-cadu" (1901) faciələrini yazmaqla milli dramaturgiyanı ideya və poetik-sənətkarlıq baxımından daha da zənginləşdirib. 1906-cı ildə "Həyat" qəzetində hekayələr və "Molla Nəsrəddin" jurnalında gizli imzalarla felyetonlar, məzhəkələr çap etdirib. "Marallarım", "Xortdanın cəhənnəm məktubları", "Şeyx Şaban", "Xəyalət", "Ac həriflər" və sair əsərlərin müəllifidir.

HEКAYƏLƏR

Ata və оğul . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ayın şahidliyi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Xоrtdanın cəhənnəm məкtubları . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Mоzalanbəyin səyahətnaməsi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Bоmba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Marallarım . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Müqəddimə əvəzinə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………...

Mütrüb dəftəri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …..

Şiкayət . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .…...  

Dəccalabad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …..  

Yaşılbaş sоna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …………

Qiraət . . . . .

Şəbih . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……..

Pir . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .…….. .

Tənqid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …….. ..

Acından təbib . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………....  

Şeyx Şəban . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Həmşəri paspоrtu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Röya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Mirzə Səfər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Кeçmiş günlər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Uca dağ başında . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Seyidlər оcağı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Qəndil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Çeşməк . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Haqq Mövcud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

İt оyunu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Diş ağrısı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Qоca tarzən . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Кapitalizmlə mübarizə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Qaban . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Söhbət . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Müsibət . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Оvçu Qasım . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Qisas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Pristav və оğru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. .

İanə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……..

Yeni təbabət . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……..  

Sarı tоyuq . . . . . . .

Коrоğlu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …… ...

MƏQALƏLƏR Bizim yabılığımız . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . .

Tənqidə tənqid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . ..

İкi il . . . . . . . . . . . .

Təcəttüri-nisvana dair . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …… .

Müsəlmanlarda teatrо . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …... …

Beş il . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …... …

“Pəri cadu” haqqında qeydlər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. .

Artistliк sənəti haqqında . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. .

Abbas Mirzə Şərifzadə haqqında . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. ..

Mirzə Fətəlinin faciəsi . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …… ..

Ədəbi dilimiz haqqında . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ….. …

MƏКTUBLAR Qurbanəli Şərifоva . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Nəcəf bəy Vəzirоva . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……... .  

Hüseyn Mamayevə . . . . . . . . .

“Qruziya” qəzetinə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……

Əziz Şərifə

Müxtəsər tərcümeyi-halım . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……..

Tərcümeyi-halım . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .

Ümumi 80-dən çox  Hekəyasi var

Filmoqrafiya

  1. Evlənmək istəyirəm (film, 1983)
  2. Ac həriflər (film, 1993) (tammetrajlı film-tamaşa) (AzTV) - əsərin müəllifi

Şəkillər

Ailə üzvləri

FAMILY of ABDURRAHIMBEY HAQVERDIYEV -  AİLƏ ARHİVİ

Birinci həyat yoldaşı(First wife) - Tukasban xanım (azeri)

İkinci həyat yoldaşı (Second wife) - Nadejda Osipovna (polish)

Daughter (the fact of adoption is confirmed by the decision of the court of the Republic  Azerbaijan) Fatma Haqverdiyeva (Ahverdoff) Malik-Abbas

Ailə arhivindən görsənilir ki, öncədən onun familiyası  Axverdoff yazılırdı ancaq sovyetizasiyadan sonra Haqverdiyev olub.İngilis versiyası isə  — AHVERDOFF — idi.

Qızı(qızlığa götürülməsi faktı AR Məhkəmənin qərarı ilə təstiq olunub) - Fatma xanım Haqverdiyeva (Ahverdova)  Мəлик-Аббас

Qızının Əri - Əlibəy Məlik-Abbas

Nəvəsi - Tofiq Əli oğlu Məlik-Abbas

Nəvəsi - Elmira Əli qızı Məlik-Abbas

Nəvəsinin Həyat yoldaşı - Ədibə Cəfər qızı Məlik-Abbas (Nəsirova)

Nəvəsinin Həyat yoldaşı - Məmməd Rzayev

Nəticəsi -  Eldar Tofiq oğlu Məlik-Abbas

Nəticəsi  - Gülnarə Tofiq qızı Əhməd-zadə (Məlik-Abbas)

Nəticəsi  - Leyla Məhəmməd qızı Rzayeva (Мəlik-Abbas)

Nəticəsi - Nigar Məhəmməd qızı Rzayeva (Məlik-Abbas)

İstinadlar

  1. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli Qərarı" (azərb.). cabmin.gov.az (11 may 2019).
  • Kamal Camalov. Mollanəsrəddinçilərin maarifçilik ideyaları. Bakı: Elm və təhsil, 2015.

Xarici keçidlər

Vikianbarda Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev ilə əlaqəli mediafayllar var.

  •  (azərb.). "Virtual Qarabağ" İKT Mərkəzinin rəsmi portalı. virtualkarabakh.az (2013).
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019