İsveç Kral Elmlər Akademiyası (isv. Kungliga Vetenskapsakademien) — 1739-cu ildə İsveç Kralı I Fridrix tərəfindən əsası qoyulmuş elm müəssisəsi. İsveç kral Elmlər Akademiyası xüsusilə təbiət elmləri və riyaziyyat sahəsində ixtisaslaşmış müstəqil bir qurumdur. Akademiya eyni zamanda fizika və kimya sahələrindəki Nobel mükafatlarının laureatlarını müəyyən edir.
| İsveç Kral Elmlər Akademiyası İKEA | |
|---|---|
| Kungliga Vetenskapsakademien | |
,_Frescati,_Norra_Djurgården,_Stockholm.jpg) | |
| Ümumi məlumatlar | |
| Ölkə | |
| Yaradılıb | 2 iyun 1739 |
| Sayt | kva.se |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Akademiyanın məqsədi:
- Tədqiqatçıların fənn sərhədlərini aşaraq görüşəcəyi bir forum olmaq,
- Tədqiqat üçün unikal bir mühit təqdim etmək,
- Gənc tədqiqatçılara dəstək vermək,
- Görkəmli tədqiqat işlərini mükafatlandırmaq,
- Alimlər arasında beynəlxalq əlaqəni təmin etmək,
- Cəmiyyətdə elm üçün təşviqat aparmaq və tədqiqat siyasəti prioritetlərinə təsir göstərmək,
- Məktəblərdə riyaziyyat və elmə marağı stimullaşdırmaq,
- Elmi məlumatları müxtəlif formalarda yaymaq və populyarlaşdırmaq.
Hər il akademiya fizika və kimya sahəsində "Nobel" mükafatı, Alfred Nobelin xatirəsinə verilən İqtisad Elmləri üzrə Sveriges Riksbank mükafatını, Crafoord mükafatını, Sjöberg mükafatını və bir neçə digər mükafatı təqdim edir. Akademiya xarici akademiyalar, elmi cəmiyyətlər və beynəlxalq elmi təşkilatlarla sıx əlaqələr saxlayır və həmçinin beynəlxalq elmi əməkdaşlığı təşviq edir. Elmlər Akademiyası Stokholm bölgəsində yerləşən Royal Milli Şəhər Parkı ərazisindədir.
- Fizika üzrə "Nobel" mükafatı və Kimya üzrə "Nobel" mükafatı [1]
- İqtisadiyyat üzrə "Nobel" mükafatı[2]
- Kraford Mükafatları verilir: Astronomiya və Riyaziyyat, Yer haqqında elmlər, biosiyasət elmləri (xüsusilə Ekologiya sahəsində), həmçinin Poliartrit (məsələn, revmatoid artrit) üzrə[3]
- Sjöberg Mükafatı[4]xərçəng tədqiqatları üzrə
- Rolf Şok Mükafatları Məntiq və Fəlsəfə,[5] Riyaziyyat, Təsviri incəsənət və musiqi incəsənəti sahələri
- Qreqori Aminof Mükafatı Kristalloqrafiya üzrə[6]
- Şüa Qorunması Qızıl Medalı [7]
- Göran Qustafson Mükafatı Kimya, Riyaziyyat, Molekulyar biologiya, Tibb və Fizika üzrə tədqiqatlar üçün
- Ingvar Lindqvist Mükafatları Fizika, Kimya, Biologiya, Riyaziyyat və təbii elmlər sahələrində çalışan müəllimlər üçün
- Taq Erlander Mükafatı — “təbii elmlər və Texnologiya üzrə tədqiqatlar” üçün, dörd sahədə (fizika, kimya, texnologiya və biologiya)
Akademiya 1739-cu ildə yaradıldığından bəri təxminən 1700 İsveçli və 1200 xarici üzv seçmişdir. Bu gün akademiyada təxminən 470 İsveçli və 175 xarici üzv var və müxtəlif elmi sahəni təmsil edən on “sinif”ə bölünmüşdür:[8]
- Riyaziyyat
- Astronomiya
- Fizika
- Kimya
- Yer haqqında elmlər
- Bioloji elmlər
- Tibb
- Mühəndislik elmləri
- İctimai elmlər
- Humanitar elmlər və “elmə göstərilən görkəmli xidmətlərə görə”
Aşağıdakı şəxslər akademiyanın daimi katibləri olaraq xidmət etmişlər:
- Anders Yohan fon Höpken, 1739–1740, 1740–1741
- Auqustin Erenşvard, aprel - iyun 1740
- Yakob Faggot, 1741–1744
- Per Elvius, 1744–1749
- Per Vilhelm Varqentin, 1749–1783
- Yoxan Karl Vılke və Henrik Nikander, 1784–1796
- Daniyel Melanderhjelm və Henrik Nikander, 1796–1803
- Yöns Svanberq və Karl Qustaf Şyösten 1803-1808; Şyösten 1808-ci ildə vəzifəsinə laqeyd münasibət göstərdiyi üçün işdən çıxarılıb
- Yöns Svanberq, 1809-1811
- Olof Svarts, 1811–1818
- Yens Yakov Bertselius, 1818–1848
- Piter Fredrik Valberq, 1848–1866
- Georg Lindhagen, 1866–1901
- Kristofer Aurivillius, 1901–1923
- Henrik Qustaf Söderbaum, 1923–1933
- Henning Pleyel, 1933–1943
- Arne Vestqren, 1943–1959
- Erik Rudberq, 1959–1972
- Karl Qustaf Bernhard, 1973–1980
- Tord Qanelius, 1981–1989
- Karl-Olof Yakobson, 1989–1997
- Erling Norbi, 1997-30 iyun 2003
- Gunnar Ökist, 1 iyul 2003 – 30 iyun 2010
- Stafan Normark, 1 iyul 2010 – 30 iyun 2015
- Göran K. Hansson, 1 iyul 2015 – 31 dekabr 2021[9]
- Hans Ellegren, 1 yanvar 2022 - indiyə qədər
Akademiyanın əsərləri (Vetenskapsakademiens handlingar) 1739–1974-cü illər arasında onun əsas nəşri kimi dərc olunmuşdur. Paralel olaraq, digər əsas seriyalar da ortaya çıxmış və sonra dayandırılmışdır:
- İsveç Elmlər Akademiyasının Müzakirələrinin Xülasəsi (1844–1903)
- Akademiyanın Əsərlərinə Əlavə (1872–1902)
- Akademiyanın İllik Jurnalı (1903–1969)
Akademiya fizika və kimya (1826), texnologiya (1827), botanika (1831) və zoologiya (1832) sahələrində illik hesabatlar nəşr etməyə başladı. Bu hesabatlar 1860-cı illərə qədər davam etdi və sonra tək Bihang seriyası ilə əvəz olundu (Bihang — Əsərlərə Əlavə mənasını verir). 1887-ci ildən etibarən bu seriya yenidən dörd bölməyə (afdelning) ayrıldı və 1903-cü ildə öz müstəqil elmi jurnalları — “Arkiv för…” (… üçün arxiv) adı altında nəşr olunmağa başladı. Bunlara aşağıdakılar daxil idi:
- Botanika üçün Arxiv (1903–1974)
- Kimya, Mineralogiya və Geologiya üçün Arxiv (1903–1949)
- Riyaziyyat, Astronomiya və Fizika üçün Arxiv (1903–1949)
- Zoologiya üçün Arxiv (1903–1974)
Mövzuların daha da yenidən təşkili 1949 və 1974-cü illərdə baş vermişdir. Akademiyanın digər ləğv edilmiş jurnalları bunlardır:
- Süni İntellekt üzrə Elektron Əsərlər (1997–2001) [10]
- Ambio (1972–)
- Riyaziyyat Əsərləri (1882–)
- Riyaziyyat Arxivi (1949-bu ad altında; 1903–1949 illərdə fizika və astronomiyanı əhatə edirdi)
- Zoologiya Əsərləri (1920-)
- Akademiyanın üzvlərinin həyat və fəaliyyət tərcümeyi-halları (1869-), həyat və fəaliyyət tərcümeyi-halları
- Portret Matrisi (1971-), hazırkı üzvlərin portretləri
- Zoologiya Yazıları (1972-), Norveç Elmlər və Ədəbiyyat Akademiyası ilə birlikdə
Akademiya 2 iyun 1739-cu ildə təbiətşünas Karl Linney, merkantilist Yonas Alströmer, mexanik mühəndis Marten Trivald, dövlət məmurları Sten Karl Bielke və Karl Vilhelm Kederhilm, həmçinin dövlət xadimi və yazıçı Anders Cohan von Höpken tərəfindən yaradılmışdır[11].
Akademiyanın məqsədi praktik faydalı biliklərə diqqət yetirmək və akademiyanın kəşflərini geniş yaymaq üçün İsveç dilində nəşr etmək idi. Akademiya, 1719-cu ildə yaradılmış və Latın dilində nəşr olunan Uppsala Krallıq Elmlər Cəmiyyətindən fərqli olmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. İsveçin paytaxtında, ticarət fəaliyyətlərinə yaxın bir yerdə yerləşməsi də məqsədli idi (bu vaxt Uppsala kimi paytaxtda universitet yox idi). Akademiya Londondakı Kral Cəmiyyəti və Fransa Elmlər Akademiyası modellərinə uyğun qurulmuşdu, bəzi təsisçilər bu qurumlarla tanış idilər.
- Fransa Elmlər Akademiyası
- Leopoldin Alman Milli Elmlər Akademiyası
- London Kral Cəmiyyəti
- İsveç Kral Elmlər Akademiyasının üzvləri
- ↑ "Nobel Prizes – The Royal Swedish Academy of Sciences". www.kva.se. İstifadə tarixi: 4 iyul 2017.
- ↑ "Prize in Economic Sciences – The Royal Swedish Academy of Sciences". www.kva.se. İstifadə tarixi: 4 iyul 2017.
- ↑ "Crafoord Prize – The Royal Swedish Academy of Sciences". www.kva.se. İstifadə tarixi: 4 iyul 2017.
- ↑ "Sjöberg Prize – The Royal Swedish Academy of Sciences". www.kva.se. İstifadə tarixi: 4 iyul 2017.
- ↑ "Rolf Schock Prizes – The Royal Swedish Academy of Sciences". www.kva.se. İstifadə tarixi: 4 iyul 2017.
- ↑ "Gregori Aminoff Prize – The Royal Swedish Academy of Sciences". www.kva.se. İstifadə tarixi: 4 iyul 2017.
- ↑ "ICRP - Awards". www.icrp.org. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2022.
- ↑ "The members – The Royal Swedish Academy of Sciences". www.kva.se. İstifadə tarixi: 4 iyul 2017.
- ↑ Center for Molecular Medicine, "Göran K. Hansson new Permanent Secretary for the Royal Swedish Academy of Sciences", 2015.
- ↑ Electronic transactions on artificial intelligence : ETAI. (Journal, magazine, 1997) [WorldCat.org]. OCLC 1001705427.
- ↑ "History". The Royal Swedish Academy of Sciences. İstifadə tarixi: 18 oktyabr 2009.
 |
İsveç ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. |
- kva.se/en/ — rəsmi saytı
- Royal Swedish Academy of Sciences video site