İsgəndər bəy Sultanov
İsgəndər bəy Sultanov (25 may 1897, Qasımuşağı obası – 1942, Zərəfşan, Buxara vilayəti) — azərbaycanlı mühəndis, Cümhuriyyət tələbəsi, repressiya qurbanı.
| İsgəndər bəy Sultanov | |
|---|---|
 | |
| Doğum tarixi | 25 may 1897 |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 1942 (44–45 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Vəfat səbəbi | siyasi repressiya |
| Atası | Rüstəm bəy Sultanov[d] |
| Təhsili |
|
| Fəaliyyəti | mühəndis |
| Mükafatları |
 |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
1918-ci ildə Bakının azad olunmasında iştirak edib. Döyüşdə göstərdiyi şücaətə görə Məcidiyyə ordeni ilə təltif olunub. Qarabağın general-qubernatoru olan əmisi Xosrov bəy Sultanovun yavəri olub. Qarabağda və Zəngəzurda baş vermiş döyüşlərdə iştirak edib və praporşik rütbəsi alıb. Bu döyüşlərin birində sol gözünü itirib.
Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib. Şarlottenburq Politexnik İnstitutunda təhsil alıb. 1933-cü ilin sentyabr ayında Azərbaycan SSR-yə gəlib. Azərneftdə elektrik kəşfiyyatı mühəndisi kimi fəaliyyət göstərib. Stalin repressiyaları dövründə XDİK tərəfindən həbs olunub və 10 il azadlıqdan məhrum edilərək Orta Asiya İslah Əmək Düşərgəsinə (Sazlaq) göndərilib. 1942-ci ildə Zərəfşanda İslah Əmək Düşərgəsində dünyasını dəyişib.
İsgəndər bəy Rüstəm bəy oğlu Sultanov 1897-ci il mayın 25-də Zəngəzur qəzasının Qasımuşağı obasında anadan olub.[1]
1909-cu il yanvarın 20-də Bakı Kommersiya Məktəbinə daxil olub[1] və oranı 1916-cı ildə bitirib.[2][3] Bir müddət Şuşa Qəza Polis İdarəsində işləyib.[3]
1918-ci il 28 may tarixində Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulub.[4][5] İsgəndər bəy Sultanov 1918-ci ilin sentyabr ayında Bakının azad olunmasında iştirak edib.[6] Döyüşdə göstərdiyi şücaətə görə Məcidiyyə ordeni ilə təltif olunub.[7][8] 1919-cu ilin yanvar ayından etibarən Qarabağın general-qubernatoru olan əmisi Xosrov bəy Sultanovun yavəri olub.[6] Qarabağda və Zəngəzurda baş vermiş döyüşlərdə iştirak edib. Bu döyüşlərin birində sol gözünü itirib.[2] Xosrov bəy Azərbaycan Cümhuriyyətinin hərbi naziri Səməd bəy Mehmandarova göndərdiyi 1919-cu il 14 iyul tarixli teleqramında İsgəndər bəydən də bəhs edib.[8] O yazırdı:
 |
Cənab hərb naziri Zati-alilərinə!
Qarabağın xalq milisi sıralarında Moskva İnstitutunun tələbələri İsgəndər bəy Sultanov və keçmiş Qarabağ süvari alayının əsgəri Xankişi Nuru oğlu xidmət edirlər. Onlardan birinə - ləzgi alayı ilə birlikdə bolşeviklərə qarşı döyüşlərdə iştirak etmiş Sultanova Türk hərbi ordeni "Məcidiyyə", ikincisinə - Xankişi Nuru oğluna axırıncı müharibənin (Birinci Dünya müharibəsi nəzərdə tutulur) Georgi Kavaleri ordeni verilmişdir. Axırıncı Qarabağ hadisələri (1918-ci il nəzərdə tutulur) zamanı onlar böyük bacarıq və şücaət göstərmişlər. Bu haqda Siz Zati-alilərinə məlumat verərək xahiş edirəm ki, Siz onların birinci zabit rütbəsinə təqdim olunmaları haqqında sərəncam verəsiniz.[8] |
 |
Bu teleqramdan sonra İsgəndər bəy Sultanov hərb nazirinin əmri ilə praporşik rütbəsi alıb.[9]
Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 1919–1920-ci tədris ilində 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul etdi.[10][11][12] Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrıldı.[13] Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən edildi.[14][15][16] İsgəndər bəy Sultanov da ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilən tələbələrdən biri olub. Xaricə göndərilən tələbələr o cümlədən də İsgəndər bəy 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalından yola salınıblar.[17][18] İsgəndər bəy əvvəlcə Batuma daha sonra Fransaya oradan isə Almaniyaya gedib.[19] Berlində yerləşən Şarlottenburq Politexnik İnstitutunda təhsil almağa başlayıb.[20][21] Azərbaycanda Cümhuriyyəti dağıldıqdan sonra 1921-ci ildən etibarən Azərbaycan SSR tərəfindən təqaüd almağa başlayıb.[22] Azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–1925-ci illər üçün hazırladıqları məlumatda Sultanovun təhsilinin bitməsinə 2 il qaldığı göstərilib.[3] 1928-ci ildə İsgəndər bəyin təqaüdü kəsildiyi üçün müəllimlik edib, çertojlar çəkib və kinofirmalarda statist işləyib.[22] 1928-ci ildə təhsilini başa vurub.[6]
1933-cü ilin sentyabr ayında Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasına gəlib.[21][23] Azərneftdə elektrik kəşfiyyatı mühəndisi kimi işə düzəlib.[19][24][25]
1935-ci il may ayının 15-də XDİK tərəfindən həbs olunub.[26][27][20] 15 maydan 27 oktyabradək 18 dəfə dindirilib.[28] 1935-ci il dekabrın 27-də Aqaparon Orbelyanın sədrliyi ilə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin Xüsusi Kollegiyasının qərarı ilə İsgəndər bəy Sultanov 10 il azadlıqdan məhrum edilib və 1936-cı il yanvarın 29-da Orta Asiya İslah Əmək Düşərgəsinə (Sazlaq) göndərilib.[21][24]
İsgəndər bəyin bacısı Dilarə Sultanovanın 1991-ci ildə Azərbaycan SSR DTK Repressiya və bəraətlər şöbəsinə yazdığı məktubda qeyd edib ki İsgəndər bəy 1942-ci ildə Zərəfşanda İslah Əmək Düşərgəsində dünyasını dəyişib.[24]
İsgəndər bəy Sultanovun atası Rüstəm bəy Sultanov 1875-ci ildə Qasımuşağı obasında dünyaya gəlib.[27] Qarabağ xanlığının Qaraçorlu mahalının naibi olmuş Həmzə bəyin nəslindəndir. Mühəndis olub və Bakı neft mədənlərində işləyib.[27] Anası isə Balış xanım Mustafa bəy qızıdır.[1] Bu evlilikdən Leyla, Diləfruz, Dilarə adlı qızları və İsgəndər adlı oğulları dünyaya gəlib.[28]
Əmisi Xosrov bəy Sultanov Qarabağın general-qubernatoru və Azərbaycan Cümhuriyyətinin hərb naziri olub.[1]
- 1 2 3 4 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 1022
- 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 1023
- 1 2 3 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II, 2014. səh. 360
- ↑ Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2010. səh. 519
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 11
- 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 1028
- ↑ Süleymanov, Mehman. Nuru paşa və silahdaşları (az.). Bakı. 2014. 73.
- 1 2 3 Əliyarlı, Behbudov, 2013. səh. 303
- ↑ Şahbazov, 2018. səh. 109
- ↑ AC Stenoqrafik hesabatlar, 1998. səh. 32
- ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 20
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 86
- ↑ Nəzərli, 2008. səh. 177
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 81
- ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 399
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 87
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II, 2014. səh. 15
- ↑ Nəzərli, 2008. səh. 179
- 1 2 Jafarli, 2012. səh. 152
- 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 1024
- 1 2 3 "Султанов Искендер-бек Рустам-бек оглы (1897)". openlist.wiki. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.
- 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 1026
- ↑ Şüküroğlu, 2000. səh. 119
- 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 1030
- ↑ Джафаров, Мамед. ""Возвращение на Родину"". Зеркало (rus). 1998. 23 avqust 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.
- ↑ Джафаров, 1998. səh. 27
- 1 2 3 Nəbibəyli, 2011. səh. 48
- 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 1025
- Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (az.). II. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 604. ISBN 978-9952-441-5-5.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası (az.). I. Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2014. səh. 440. ISBN 978-9952-32-017-6. 15 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası (az.). II. Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2014. səh. 472. ISBN 978-9952-32-017-6.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: Parlament (az.). II. Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı. 1998. səh. 992. 10 sentyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: təhsil siyasəti (az.). Bakı: Elm və təhsil nəşriyyatı. 2018. səh. 468. ISBN 978-9952-8142-7-9. 13 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab (az.). Bakı: Mütərcim. 2018. səh. 152. ISBN 978-3-00-037560-6.
- Əliyarlı, İltifat; Behbudov, Tahir. İstiqlal fədailəri-Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918-1920 (az.). Bakı: Mütərcim nəşriyyatı. 2013. səh. 493.
- Jafarli, Mammad. Politischer terror und das Schicksal der Aserbaidscnanischen deutschen (alman). Ştutqart. 2012. səh. 323. ISBN 978-3-00-037560-6.
- Nəbibəyli, Ziyadxan. Sultan bəy və Xosrov bəy qardaşları (PDF) (az.). Bakı: Nurlar nəşriyyatı. 2011. səh. 224. Archived from the original on 26 mart 2016. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.
- Nəzərli, Əzizə. Народное образование в Азербайджанской Республике: 1918-1920 гг (PDF) (rus). Bakı. 2008. səh. 224.
- Şahbazov, Atamalı. Сборник приказов по военному ведомству Азербайджанской Демократической Республики: Т.2: Май - декабрь 1919 (rus). II. Bakı: Maarif nəşriyyatı. 2018. səh. 568. ISBN 978-9952-445-20-13. 13 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
- Şüküroğlu, Lətif. Cümhuriyyət hökuməti repressiya məngənəsində (az.). Bakı: Şirvannəşr. 2000. səh. 296.
- Tahirzadə, Ədalət; Tahirli, Oğuztoğrul. Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri (az.). Bakı: TEAS Press. 2016. səh. 1222. ISBN 978-9952-494-55-6. 10 sentyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.