Vikipediya ?

Üçüncü Reyx

Üçüncü Reyx (alm. Drittes Reich‎; Reich – dövlət, imperiya), həmçinin Faşist Almaniyası, Nasist AlmaniyasıHitler Almaniyası, rəsmi adı – Almaniya Dövləti (alm. Deutsches Reich‎; 1943-cü ilə qədər) və Böyük Almaniya Dövləti (alm. Großdeutsches Reich‎; 1943-cü ildən sonra) – Almaniyanın 1933-cü il yanvarın 30-unda 1945-ci il mayın 23-dək dövrünə verilən ad. Bəzi tarixçilər Almaniyanın kapitulyasiya gününü 8 may günü hesab edirlər. Rəsmi surətdə işə o öz tarixini 23 mayda, Karl Dönits hökumətinin həbsi ilə bitirmişdir.

dağılıb
Almaniya İmperiyası
Deutsches Reich (1933-1943)
Großdeutsches Reich (1943-1945)
Şüar: alm. Ein Volk, ein Reich, ein Führer
("Bir millət, bir imperiya, bir rəhbər")
Himn: Das Lied der Deutscher
Horst-Wessel-Lied (ikinci)
Greater German Reich NS Administration 1944.png
1944-cü ildə Almaniya İmperiyası
 Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg
Merchant flag of Germany (1946–1949).svg 
1933 — 1945

Paytaxt Berlin
Dil(lər) Alman
Din Dünyəvi dövlət
Pul vahidi
Sahəsi 696,265 km² (1941-ci ildə)
Əhalisi 90,030,775 (1941-ci ildə)
İdarəetmə forması Respublika
Dövlət rəhbərləri
Prezident
 · 1933 — 1934 Paul fon Hindenburq
Fürer
 · 1934 — 1945 Adolf Hitler
Prezident
 · 1945 Karl Dönits
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Ədəbiyyatda o həmçinin nasional sosialistfaşist Almaniyası kimi də tanınır. Axırıncı termin ancaq sovet tarix elmində işlədilirdi və dəqiq deyildir. Çünki, İtaliyadakı Benito Mussolininin faşist rejimi arasında siyasi rejimdə, ideologiyada və yəhudilərə münasibətdə müəyyən fərqlər vardır.

Nasist ədəbiyyatında rejim həmçinin "Minillk reyx" (alm. Tausendjähriges Reich‎) adlandırılırdı.

Üçüncü reyx Adolf Hitlerin rəhbərlik etdiyi Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının hakimiyyəti ilə sıx bağlıdır. Hitler üçüncü reyxin bütün hakimiyyəti ərzində onun yeganə reyxskanslerifürer olmuşdur.

Berlin kafedralı qarşısında əmək günü üçün Üçüncü Reyx bayraqları ilə bəzədilmiş meydan, 1 may 1937.

Mündəricat

Terminin yaranması

"Üçüncü Reyx" terminin yaradıcısı alman yazıçısı və tərcüməçisi . O, 1923-cü ildə "Üçüncü Reyx" adlı kitab nəşr etdirir.

Birinci Reyx – 962-ci ildə kral I Otto tərəfindən yaranmış Müqəddəs Roma imperiyası hesab olunur. Bu reyx I Napoleonun hücumları nəticəsində dağılmışdı.

İkinci reyx – 1871-ci ildə Alman imperatoru I Vilhelm tərəfindən yaranmış, 1918-ci ildə Noyabr inqilabı nəticəsində dağılmışdı.

Üçüncü reyx – zəif Veymar Respublikasını əvəz etməli idi.

Hitler 1934-cü ilin sentyabrında Nürnberqdə etdiyi çıxışında bu reyxin 1000 il yaşayacağını qeyd etdikdən sonra, bu dövləti "Minillik reyx" adlandırmışlar.

Nasizm ideologiyası

Həmçinin bax: Nasist simvolikası

Tarixi

Yaranması və ilk illəri

Almaniyada respublikanın qurulması sabitliyi bərqərar etmədi. Nəticədə ölkədə bir sıra qüvvələr hakimiyyəti zorla ələ keçirməyə cəhd etdilər. Bavariyada kommunistlər inqilab edərək orada hakimiyyəti ələ keçirdilər. Bavariya Sovet Respublikası (1918-1919) cəmi bir il mövcud olduqdan sonra mərkəzi qüvvələrin Münhenə hücumu nəticəsində dağıdıldı. Bunun ardından 1919-cu ilin avqust ayında Veymar Respublikası quruldu. Avqustun 11-də prezident Fridrix Ebert Veymar Konstitutsiyasını təsdiq etdi. Lakin bunlar ölkədə sabitlik yaranmasına kömək etmədi. İqtisadi kriz, Versal müqaviləsinin ağır şərtləri ölkənin iqtisadiyyının dirçəlməsinə imkan vermirdi. Həmçinin ölkədə kommunistlərlə millətçilər arasında olan düşmənçilik siyasi sabitliyin bərqərar olmasına imkan vermirdi.

Belə bir zamanda Almaniyada iki əsas siyasi qüvvə yüksəlməyə başladı. Bunlar Adolf Hitlerin başçılıq etdiyi Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyası və Ernst Telmanın başçılıq etdiyi idi. Hər iki partiya 1932-ci ildə keçirilmiş parlament seçkiləri zamanı böyük səs çoxluğu yığaraq parlamentdə əksər yerləri əldə etsələr də, koalisiya höküməti qurmaq məsələsində bir razılığa gələ bilmədilər. Bir neçə dəfə onların qurduğu nazirlər kabineti dağıldığına görə nəhayət 30 yanvar 1933-cü ildə prezident Paul fon Hindenburq Adolf Hitleri reyxskansler elan etdi. Bununla da Almaniya və dünya tarixində dərin iz qoymuş Üçüncü Reyx hakimiyyəti başladı.

1934-cü il avqustun 2-də 86 yaşlı prezident Paul fon Hindenburq vəfat etdi. Bütün hakimiyyəti öz əlində birləşdirən Adolf Hitler ömürlük füreroldu. O,öz hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün qısa müddət ərzində güclü terror aparatı yaratdı. İctimai həyatın bütün sahələrinə nəzarət etmək məqsəsilə “Gizli polis“ (Gestapo) və onun fəaliyyət mexanizmini formalaşdırdı. Eyni zamanda “Hücumçu dəstələr” (SA),“Müdafiə dəstələri “ (SS), “Təhlükəsizlik xidməti” (SD) faşist diktaturasının əsas dayağına çevrildi.

1933-1934-cü illərdə bütün sənaye sahələri nəqliyyat, ticarət,sənətkarlıq mərkəzləri,həmçinin,banklar və müxtəlif kompaniyalar diktator hakimiyyətinin möhkəmləndirilməinə xidmət etməli idi. 1933-cü ilin əvvəllərində Hitler hökuməti “Milli Əmək haqqında” qanun qəbul etdi.Bununla müəssisə sahiblərinin fəhlələr üzərində hökmranlığına qoyulan məhdudiyyət aradan qaldırıldı.Artıq,bu dövrdə fəhlələrin gündəlik iş rejimi 12-14 saata çatırdı. Faşist rəhbərliyi işsizliyin “ləğv edilməsi” istiqamətində real addımlar atdı.Belə ki,işsiz fəhlələr ağır işlərə, xüsusilə,strateji yolların tikintisinə, hərbi qüvvələrin möhkəmləndirilməsi üçün xidmətə,habelə,əmək düşərgələrinə göndərildi.

Fürer ölkənin kənd təsərrüfatını da faşist hərbi qaydalarına uyğunlaşdırdı. Kəndlilər üzərində yunkerlərin hökmranlığı möhkəmləndirildi ki,bu, kulak təsərrüfatının inkişafına ciddi təkan verdi.”İrsi həyətlər haqqında” qanun isə iri torpaq sahiblərinə böyük güzəşt demək idi.Nəzərdən keçirilən illərdə Almaniyada 1,5 mln. işsiz olan kəndli böyük şəhərlərə axışırdı. Faşist rəhbərliyinin müharibəyə hazırlıq məqsədilə 1935-ci ildə qəbul etdiyi “Əmək mükəlləfiyyəti haqqında “ qanun isə gənclərin daha ağır işlərə səbərbər edilməsinə səbəb oldu. Artiq,bu dövrdən etibarən hitlerçilər bolşevizmkommunizm lə açıq mübarizəyə başlamışdılar.

1933-1939-cu illərdə ölkənin hərbi xərçləri 10 dəfə artmış və 1938-1939-cu illərdə illik büdcənin 58%-i həcmində olmuşdur.Bu illərdə Almaniyada 300 yeni hərbi zavod tikilmişdi ki,onlardan 60-ı aviasiya,45-i avtomobil və tank,70-i isə kimya tipli idi. 1935-ci ilin martında faşist hökuməti “ Ümumi hərbi mükəlləfiyyət keçirilməsi haqqında “ qərar verdi və bununla alman ordusuna qoyulan məhdudiyyətlər aradan qaldırıldı.1935-1939-cu illərdə orduda əsgər və zabitlərin sayı 5 mln. nəfərə çatdırıldı.Bu dövrdə Almaniyada yaşayan yəhudilərə qarşı məhdudiyyət gücləndi-rildi.1936-cı ildə qəbul olunmuş qanunla yəhudilərə vətəndaşlıq hüququ verilməsindən imtina olundu.”Büllur gecəsi” adını almış hadisə isə 1938-ci il noyabrın 9-da baş verdi.Kütləvi şəkildə yəhudilərə qarşı qırğınlar törədildi. Üçüncü reyx xarici siyasətdə fəal mövqe tutdu.1936-1937-ci illərdə Berlin-Roma-Tokio oxu yaradıldı.1936-cı ilin iyulunda Almaniya İtaliya ilə birlikdə İspaniya Respublikasına qarşı hərbi əməliyyata başladı.1938-ci ilin martında Avstriyanı işğal edən faşist Almaniyası 1939-cu ildə Çexoslovakiyanı ələ keçirdi.Alman qoşunlarının təcavüzkar hərəkətləri ABŞ,İngiltərə və Fransa dövlətləri tərəfindən müdafiə edilirdi.Həmin dövlətlər faşist Almaniyasını Sovet İttifaqına qarşı açıq şəkildə təhrik etməklə beynəlxalq gərginliyi daha da kəskinləşdirdilər.

Hitlerin hakimiyyətinin ilk illərində Almaniya Birinci Dünya müharibəsində itirdiyi torpaqları geri əldə etməyə başladı. Belə ki, 1935-ci ildə Saarland, 1936-cı ildə isə Reyn vilayəti Fransadan geri alındı. Almaniya iqtisadiyyatı sürətlə inkişaf etməyə başladı, ölkədə işsizlik durmadan azalırdı, bununla paralel Almaniya qalib dövlətlərə ödəməli olduğu təzminat ödənilməsini dayandırdı. Eyni zamanda Almaniya öz ordusunu sürətlə gücləndirirdi. Bunun ardınca 1938-ci ildə Avstriya, 1939-cu ildə isə Çexoslovakiya könüllü şəkildə Almaniyanın tərkibinə daxil oldu. Almaniya 1936-1939-cu illərdə davam edən İspaniya vətəndaş müharibəsində birbaşa olaraq öz müttəfiqi Fransisko Frankonun qoşunlarına dəstək verərək orada da faşist hakimiyyətinin qurulmasına yardım etdi. 1936-cı ildə Almaniya və Yaponiya arasında Antikomintern paktı imzalandı. Bu razılaşmaya 1 ildən sonra İtaliya da qoşuldu. 1939-cu ildə isə Almaniya və SSRİ arasında Molotov-Ribbentrop paktı imzalandı. Bu müqaviləyə əsasən Polşa və Baltikyanı ölkələr iki imperialist dövlət arasında bölüşdürüldü. Həmçinin Almaniya və SSRİ 10 il arzində bir-birinə hücum etməmək barədə öhdəlik götürdülər. 1939-cu il sentyabr ayının 1-də Almaniyanın Polşaya hücumu ilə İkinci Dünya müharibəsi başladı. Ardınca SSRİ də Polşa və Baltikyanı ölkələrə hücum edərək onları işğal etdi.

İkinci dünya müharibəsi

Müharibənin ilk günlərindəcə alman ordusu Vermaxt böyük uğurlar əldə etdi. Vermaxt çox qısa bir müddətdə Polşanı (1939), Norveçi (1940), Belçika (1940), Hollandiya (1940), Fransanı (1940) işğal etdi. Yalnız Fransanın işğalı zamanı almanlar 30.000 nəfər əsgər itki verdi. Fransa tərəfdən isə ölən əsgərlərin sayı 360.000, əsir düşənlərin sayı isə 2 milyon idi. Xüsusilə Fransanın işğal olunması Almaniyaya çox böyük ərazilər qazandırdı, belə ki Fransanın bütün müstəmləkələri Almaniyanın nəzarəti altına keçdi. Almaniya Böyük Britaniya ilə sülhə girməyə çalışsa da, həmin vaxt almanlara qarşı dərin nifrət bəsləyən Britaniyanın baş naziri Uinston Çörçillin barışmaz mövqedə durması hər iki ölkəni bir-birinə qarşı muharibəyə sürüklədi. Fransanın tutulmasından az sonra Almaniya Britaniyaya qarşı hava hücumuna keçdi. Almanların planı Britaniya adalarını ağır bombardman etdikdən sonra desant qoşunları vasitəsilə bütün adaları tutmaq idi.

Britaniya səmasında 3 ay davam edən döyüşlərdə alman hərbi hava qüvvələri məğlubiyyətə uğradı, alman quru qoşunları isə heç vaxt Britaniya ərazisinə daxil ola bilmədilər. Bu Almaniyanın müharibədə ilk ciddi məğlubiyyəti oldu. Bu uğursuzluqdan sonra almanlar britaniyalılara qarşı Atlantik okeanında müharibə etmək taktikasına keçsələr də, burada da ciddi bir uğur əldə etmək mümkün olmadı. 1941-ci ilin başlanğıcında alman ordusu Şimali Afrikaya yeridildi. Burada almanlar ingilis ordusunu dalbadal bir neçə məğlubiyyətə uğradaraq onları Misirin içərilərinə kimi sıxışdırdı. Həmin ilin aprel ayında isə almanların Balkan yarımadasına hücumu başladı. Burada Bolqarıstan və Rumıniya Almaniyanın müttəfiqləri oldular. Yunanıstan və Yuqoslaviya isə qısa müddət ərzində almanlar tərəfindən tutuldu. Bunun ardınca isə Almaniya Avropadakı bütün müttəfiqləri ilə birlikdə SSRİ-yə hücuma keçdi. Almanlar SSRİ-yə qarşı müharibənin qısa olacağını təxmin edirdi, onlar 1941-ci ilin Dekabr ayına kimi Həştərxan və Arxangelsk şəhərləri arasındakı xəttə qədər olan bütün əraziləri tutmağı planlaşdırırdı. Hitlerin çıxışında dediyi kimi

Bizə yalnız qapını döyməyimiz lazımdı, bunun ardınca isə ev özü dərhal dağılacaq.

Hitler bu sözləri ilə Sovet imperiyasının yüzlərlə xalqı zorla əsarət altında saxlamasını nəzərdə tuturdu. Alman ordusu ilk günlərdəcə böyük uğurlara imza atdı. Sentyabrda Kiyev, Minsk və Baltikyanı ərazilər tutuldu, Leninqrad şəhəri mühasirəyə alındı. Yeni tutulmuş ərazilərdə yaşayan əhali almanları xilaskar kimi qarşıladı. Sovet ordusunda zorla döyüşməyə məcbur edilən və ruslar tərəfindən çox pis rəftara məruz qalan sovet ordusunun qeyri-rus əsgərləri kütləvi şəkildə alman ordusunun tərəfinə keçirdilər. Müxtəlif hesablamalara görə 1-1.5 milyon sovet əsgəri alman ordusunun tərəfinə keçmişdi. Lakin almanların hücumları Moskva ətrafındakı döyüşdə dayandırıldı. Bu döyüşdə almanların məğlubiyyətinin əsas səbəblərindən biri kəskin soyuq hava olsa da, digər bir səbəb ABŞ və Böyük Britaniyanın SSRİ-yə çox böyük miqdarda hərbi-texniki və ərzaq cəhətdən yardım etməsi oldu.

1941-ci ilin sonunda həmin dövrdə dünyada ən güclü iqtisadiyyata malik ölkə olan ABŞ-ın Almaniya və Yaponiyaya qarşı müharibə elan etməsi almanların vəziyyətini bir qədər də çətinləşdirdi. Lakin 1942-ci ilin əvvəlində alman ordusu yenidən rusları bir neçə döyüşdə ağır məğlubiyyətə uğradaraq Rusiyanın cənubuna və Qafqaza doğru irəliləməyə başladı. Lakin həmin dövrdə almanların Şimali Afrikada baş verən Əl-Əlameyn döyüşündə ingilis ordusuna məğlub olmaqları onların vəziyyətini daha da çətinləşdirdi. Bu döyüşün ardınca Rusiyanın cənubunda StalinqradQafqaz uğrunda gedən döyüşlərdə məğlub olan almanlar getdikcə qazandıqları əraziləri itirməyə başladılar. 1943-cü ildə Almaniyanın yaxın müttəfiqi İtaliya düşmən tərəflə razılığa gələrək almanlara qarşı müharibə elan etdi. 1945-ci ildə Almaniya qəti olaraq məğlubiyyətə uğradı. İkinci Dünya müharibəsi Almaniyaya baha başa gəldi. 12 milyon nəfər alman bu müharibədə öldürüldü, ölkə iqtisadiyyatı tamamilə dağıdıldı. Xüsusilə Sovet ordusunun əsgərləri işğal etdiyi Şərqi Almaniyada böyük dağıntılar törədir, dinc əhalini qırır, alman qadınlarını kütləvi şəkildə zorlayırdı. Şərqi Almaniya həmin dövrdə məruz qaldığı dağıntılardan indiyə kimi tam özünə gələ bilməmişdir.

Həmçinin bax

Mənbə

  • — germany.az saytı
  • В. И. Дашичев. Банкротство стратегии германского фашизма. Москва, Издательство "Наука", 1973.
    • Том 1 — ;
    • Том 2 — .
  • , Евразия,1993,ISBN 5-85233-003-18
  • История Второй мировой войны
  • Русскоязычный сайт
  • — В Либереи "Нового Геродота"

Ədəbiyyat

  • . dipublico.com (20 September 1945).
  • Modern Genocide: The Definitive Resource and Document Collection. 1. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. 2014. .
  • (2002). Berlin: The Downfall 1945. London: Viking-Penguin Books. ISBN 978-0-670-03041-5.
  • Beevor, Antony (2012). The Second World War. New York, NY: Little, Brown. ISBN 978-0-316-02374-0.
  • Bendersky, Joseph W. (2007). A Concise History of Nazi Germany: 1919–1945. Lanham, MD: Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-7425-5363-7.
  • Berben, Paul (1975). Dachau 1933–1945: The Official History. London: Norfolk Press. ISBN 978-0-85211-009-6.
  • (1999). "Germans and Poles, 1871–1945", Germany and Eastern Europe: Cultural Identities and Cultural Differences, Yearbook of European Studies. Amsterdam and Atlanta, GA: Rodopi. ISBN 978-90-420-0688-1.
  • (PDF). Nathan Associates. 9 may 2013 tarixində . İstifadə tarixi: 12 may 2013.
  • Biddiscombe, Perry (2001). "Dangerous Liaisons: The Anti-Fraternization Movement in the US Occupation Zones of Germany and Austria, 1945–1948". Journal of Social History 34 (3): 611–647. DOI:.
  • Boczek, Bolesław Adam (2005). International Law: A Dictionary. Lanham, MD: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-5078-1.
  • (1970). The German Dictatorship. New York, NY: . ISBN 978-0-14-013724-8.
  • Browning, Christopher (2005). The Origins of the Final Solution: The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942. Arrow. ISBN 978-0-8032-5979-9.
  • (PDF). Copenhagen: WHO Regional Office for Europe on behalf of the European Observatory on Health Systems and Policies (2004).
  • Bytwerk, Randall . (1998).
  • Childers, Thomas (2017). The Third Reich: A History of Nazi Germany. Simon & Schuster. ISBN 978-1-45165-113-3.
  • . United States Holocaust Memorial Museum.
  • (2006). Iron Kingdom: The Rise and Downfall of Prussia, 1600–1947. London: Penguin Group. ISBN 978-0-674-02385-7.
  • Closmann, Charles (2005). "Legalizing a Volksgemeinschaft: Nazi Germany's Reich Nature Protection Law of 1935", How Green Were the Nazis?: Nature, Environment, and Nation in the Third Reich. Athens: Ohio University Press.
  • (1988) Fists of Steel, The Third Reich. Alexandria, VA: Time-Life Books. ISBN 978-0-8094-6966-6.
  • (2001). The Nazi Persecution of the Churches, 1933–1945. Vancouver: Regent College Publishing. ISBN 978-1-57383-080-5.
  • Cox, John M. (2009). Circles of Resistance: Jewish, Leftist, and Youth Dissidence in Nazi Germany. New York: Peter Lang. ISBN 978-1-4331-0557-9.
  • Cuomo, Glenn R. (1995). National Socialist Cultural Policy. New York, NY: Palgrave MacMillan. ISBN 978-0-312-09094-4.
  • . United States Holocaust Memorial Museum.
  • (2003). Rising '44: the Battle for Warsaw. New York, NY: Viking. ISBN 978-0-670-03284-6.
  • Davis, Richard G. (1995). "German Rail Yards and Cities: U.S. Bombing Policy 1944–1945". Air Power History 42 (2): 46–63.
  • (July 1945) "Declaration Regarding the Defeat of Germany and the Assumption of Supreme Authority with Respect to Germany and Supplementary Statements". American Journal of International Law 39 (3): 171–178. DOI:.
  • DeGregori, Thomas R. (2002). Bountiful Harvest: Technology, Food Safety, and the Environment. Washington: Cato Institute. ISBN 978-1-930865-31-0.
  • . econ161.berkeley.edu. University of California at Berkeley (February 1997). 11 may 2008 tarixində . İstifadə tarixi: 21 aprel 2013.
  • [1958] (2012). Memoirs: Ten Years and Twenty Days. London: Frontline. ISBN 978-1-84832-644-6.
  • Dorland, Michael (2009). Cadaverland: Inventing a Pathology of Catastrophe for Holocaust Survival: The Limits of Medical Knowledge and Memory in France, Tauber Institute for the Study of European Jewry series. Waltham, Mass: University Press of New England. ISBN 978-1-58465-784-2.
  • Douglas, R.M (2012). Orderly and Humane: The Expulsion of the Germans after the Second World War. New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-16660-6.
  • Dussel, Konrad (2010). "Wie erfolgreich war die nationalsozlalistische Presselenkung?" (German). Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte 58 (4): 543–561. DOI:.  (abunə tələb olunur)
  • (2004) Encyklopedia Powszechna PWN (Polish). Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. ISBN 978-83-01-14179-0.
  • (1999) Betrayal: German Churches and the Holocaust. Minneapolis: Augsberg Fortress. ISBN 978-0-8006-2931-1.
  •  (alm.). Das Bundesarchiv. Government of Germany (2012). 21 oktyabr 2013 tarixində . İstifadə tarixi: 19 may 2013.
  • (2003). The Coming of the Third Reich. New York, NY: Penguin. ISBN 978-0-14-303469-8.
  • Evans, Richard J. (2005). The Third Reich in Power. New York, NY: Penguin. ISBN 978-0-14-303790-3.
  • Evans, Richard J. (2008). The Third Reich at War. New York, NY: Penguin. ISBN 978-0-14-311671-4.
  • Evans, Richard J. (2009). Cosmopolitan Islanders: British Historians and the European Continent. Cambridge; New York, NY: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-19998-8.
  • [1942] (1972). German Psychological Warfare, International Propaganda and Communications. New York, NY: Arno Press. ISBN 978-0-405-04747-3.
  • (1996). Plotting Hitler's Death: The German Resistance to Hitler 1933–1945. London: Weidenfeld & Nicolson.
  • Fest, Joachim (1999). Speer: The Final Verdict, translated by Ewald Osers and Alexandra Dring, Harcourt. ISBN 978-0-15-100556-7.
  • Fischer, Klaus P. (1995). Nazi Germany: A New History. London: Constable and Company. ISBN 978-0-09-474910-8.
  • (Spring 2014). "Allied Knowledge of Auschwitz: A (Further) Challenge to the 'Elusiveness' Narrative". Holocaust and Genocide Studies 28 (1): 31–57. DOI:.
  • Freeman, Michael J. (1995). Atlas of Nazi Germany: A Political, Economic, and Social Anatomy of the Third Reich. London; New York, NY: Longman. ISBN 978-0-582-23924-1.
  • (2009). Nazi Germany and the Jews, 1933–1945. New York, NY: Harper Perennial. ISBN 978-0-06-135027-6.
  • Gellately, Robert (2001). Social Outsiders in Nazi Germany. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-08684-2.
  • (1996). "Reviewed work(s): Vom Generalplan Ost zum Generalsiedlungsplan by Czeslaw Madajczyk. Der "Generalplan Ost". Hauptlinien der nationalsozialistischen Planungs- und Vernichtungspolitik by Mechtild Rössler; Sabine Schleiermacher". Central European History 29 (2): 270–274. DOI:.
  • . United States Holocaust Memorial Museum.
  • . United States Holocaust Memorial Museum.
  • Germany (West) Presse- und Informationsamt (1961). Germany Reports. With an introduction by Konrad Adenauer (German). Wiesbaden: F. Steiner. OCLC .
  • Germany (West). Statistisches Bundesamt (1958). Die deutschen Vertreibungsverluste. Bevölkerungsbilanzen für die deutschen Vertreibungsgebiete 1939/50 (German). Wiesbaden: Verlag W. Kohlhammer. OCLC .
  • (1994). An Honourable Defeat: A History of the German Resistance to Hitler. London: Heinemann.
  • Gill, Roger (2006). Theory and Practice of Leadership. London: SAGE Publications. ISBN 978-0-7619-7176-4.
  • (1995). When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler. Lawrence, KS: University Press of Kansas. ISBN 978-0-7006-0899-7.
  • Goeschel, Christian (2009). Suicide in Nazi Germany. Oxford; New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-953256-8.
  • (1996). Hitler's Willing Executioners: Ordinary Germans and the Holocaust. New York, NY: Knopf. ISBN 978-0-679-44695-8.
  • (1971). The 12-Year Reich: A Social History of Nazi Germany 1933–1945. New York, NY: Holt Rinehart and Winston. ISBN 978-0-03-076435-6.
  • (2009). Die deutschen Vertreibungsverluste: – Forschungsstand, Kontexte und Probleme (German). Springer. ISBN 978-3-531-16152-5.
  • (2010) Die Vertreibung im deutschen Erinnern. Legenden, Mythos, Geschichte (German). Munich; Vienna: Paderborn. ISBN 978-3-506-77044-8.
  • Hamblet, Wendy C. (2008). "". Genocide Studies and Prevention: An International Journal 3 (2): 267–268. DOI:. İstifadə tarixi: 14 April 2017.
  • Hanauske-Abel, Hartmut M. (7 December 1996). "". BMJ 313 (7070): 1453–1463. DOI:. .
  • (23 August 2006). . . İstifadə tarixi: 22 December 2017.
  • (2006) (PDF) (Polish), Bonn: Deutsche Forschungsgemeinschaft.
  • Richter, Heinz A. (1998). Greece in World War II, transl by Kostas Sarropoulos (Greek), Athens: Govostis. ISBN 978-960-270-789-0.
  • (1984). The Third Reich. Boston: George Allen & Unwin. ISBN 978-0-04-943032-7.
  • Hitchcock, William I. (2004). The Struggle for Europe: The Turbulent History of a Divided Continent, 1945 to the Present. New York, NY: Anchor. ISBN 978-0-385-49799-2.
  • Hoffmann, Peter [1977] (1996). The History of the German Resistance, 1933–1945. Montreal: McGill-Queen's University Press. ISBN 978-0-7735-1531-4.
  • (1988). German Resistance to Hitler. Cambridge; London: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-35085-4.
  • (2006). Rulers and Victims: The Russians in the Soviet Union. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-02178-5.
  • Hubert, Michael (1998). Deutschland im Wandel. Geschichte der deutschen Bevolkerung seit 1815 (German). Stuttgart: Steiner, Franz Verlag. ISBN 978-3-515-07392-9.
  • (2005) Narben bleiben: die Arbeit der Suchdienste – 60 Jahre nach dem Zweiten Weltkrieg. Berlin: Dienststelle.
  • (2000b). Hitler, 1936–1945: Nemesis. New York, NY; London: W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-32252-1.
  • Kershaw, Ian (2000a). The Nazi Dictatorship: Problems and Perspectives of Interpretation, 4th, London: Arnold. ISBN 978-0-340-76028-4.
  • Kershaw, Ian [1987] (2001). The "Hitler Myth": Image and Reality in the Third Reich. Oxford; New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280206-4.
  • Kershaw, Ian (2008). Hitler: A Biography. New York, NY: W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-06757-6.
  • Kershaw, Ian (2011). The End: Hitler's Germany, 1944–45. London; New York: Penguin. ISBN 978-1-59420-314-5.
  • . Khatyn State Memorial Complex.
  •  (alm.) (PDF). Spitzenorganisation der Filmwirtschaft e. V. 4 fevral 2012 tarixində . İstifadə tarixi: 10 may 2013.
  • (2006). A History of Modern Germany, 1800–2000. Malden, MA: Blackwell. ISBN 978-1-4051-0040-3.
  • (1992). German Resistance Against Hitler: The Search for Allies Abroad 1938-1945. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-160679-3.
  • Koldehoff, Stefan  (alm.). (29 November 2006).
  • Koonz, Claudia (2003). The Nazi Conscience. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01172-4.
  • Lakotta, Beate (March 2005). "" (German) Nəşr edən: Spiegel-Verlag (2): 218–221.
  • (1999). The Man Who Invented the Third Reich: The Life and Times of Arthur Moeller van den Bruck. Stroud: Sutton. ISBN 978-0-7509-1866-4.
  • . The Daily Telegraph (London: ). 10 September 2003. . . . İstifadə tarixi: 10 May 2013.
  • Lewis, Brenda Ralph (2000). Hitler Youth: the Hitlerjugend in War and Peace 1933–1945. Osceola, WI: MBI. ISBN 978-0-7603-0946-9.
  • Libionka, Dariusz (PDF). The Reaction of the Churches in Nazi Occupied Europe. Yad Vashem.
  • (2003). "" Nəşr edən: Emory University. İstifadə tarixi: 31 July 2013. 9 iyul 2009 tarixindən Wayback Machine saytında
  • Longerich, Peter (2010). Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews. Oxford; New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280436-5.
  • Longerich, Peter (2012). Heinrich Himmler: A Life. Oxford; New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-959232-6.
  • [1994] (2001). Did the Children Cry?: Hitler's War Against Jewish and Polish Children, 1939–1945. New York, NY: Hippocrene. ISBN 978-0-7818-0870-5.
  • Majer, Diemut (2003). "Non-Germans" under the Third Reich: The Nazi Judicial and Administrative System in Germany and Occupied Eastern Europe, with Special Regard to Occupied Poland, 1939–1945. Baltimore; London: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-6493-3.
  • [1965] (2007) Heinrich Himmler: The Sinister Life of the Head of the SS and Gestapo. London; New York, NY: Greenhill; Skyhorse. ISBN 978-1-60239-178-9.
  • Manvell, Roger [1962] (2011). Goering. London: Skyhorse. ISBN 978-1-61608-109-6.
  • (2001). Legacies of Dachau: The Uses and Abuses of a Concentration Camp, 1933-2001. Cambridge; New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-55204-2.
  • Martin, Bernd [1995] (2005). Japan and Germany in the Modern World. New York, NY; Oxford: Berghahn Books. ISBN 978-1-84545-047-2.
  • (2009) Polska 1939–1945: straty osobowe i ofiary represji pod dwiema okupacjami (Polish). Instytut Pamięci Narodowej, Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. ISBN 978-83-7629-067-6.
  • (2008). Hitler's Empire: How the Nazis Ruled Europe. New York, NY; Toronto: Penguin. ISBN 978-1-59420-188-2.
  • (2003) Working Towards the Führer: Essays in Honour of Sir Ian Kershaw. Manchester: Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-6732-7.
  • McNab, Chris (2009). The Third Reich. Amber Books. ISBN 978-1-906626-51-8.
  • (2010). Manstein: Hitler's Greatest General. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-84561-4.
  • . Modern History Sourcebook. Fordham University.
  • [2000] (2001) A War to be Won: Fighting the Second World War. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 978-0-674-00680-5.
  • Nakosteen, Mehdi Khan (1965). The History and Philosophy of Education. New York, NY: Ronald Press. OCLC .
  •  (alm.). Stadtarchiv Göttingen Cordula Tollmien Projekt NS-Zwangsarbeiter (1942).
  • (2006). Cruel World: The Children of Europe in the Nazi Web. New York, NY: Vintage. ISBN 978-0-679-77663-5.
  • (2000) The Columbia Guide to the Holocaust. New York, NY: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-11200-0.
  • . Heidelberg University Library.
  • [1999] (2000). Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg, Beiträge zur Militärgeschichte (German). München: R. Oldenbourg. ISBN 978-3-486-56531-7.
  • Overmans, Rűdiger (1994). "Personelle Verluste der deutschen Bevölkerung durch Flucht und Vertreibung". Dzieje Najnowsze Rocznik 16: 51–63.
  • [1995] (2006). Why The Allies Won. London: Random House. ISBN 978-1-84595-065-1.
  • Overy, Richard (2005). The Dictators: Hitler's Germany, Stalin's Russia. Penguin Books. ISBN 978-0-393-02030-4.
  • Overy, Richard (2014). The Bombers and the Bombed: Allied Air War Over Europe 1940–1945. New York, NY: Viking. ISBN 978-0-698-15138-3.
  • Panayi, Panikos (2005). "Exploitation, Criminality, Resistance: The Everyday Life of Foreign Workers and Prisoners of War in the German Town of Osnabruck, 1939–49". Journal of Contemporary History 40 (3): 483–502. DOI:.
  • Pauley, Bruce F. [1997] (2003). Hitler, Stalin, and Mussolini: Totalitarianism in the Twentieth Century, European History Series. Wheeling, IL: Harlan Davidson. ISBN 978-0-88295-993-1.
  • (2008) Who Benefits from Global Violence and War: Uncovering a Destructive System. Westport, CT: Praeger Security International. ISBN 978-0-275-99435-8.
  • Pine, Lisa [2010] (2011). Education in Nazi Germany. Oxford; New York, NY: Berg. ISBN 978-1-84520-265-1.
  • (1999). The Nazi War on Cancer. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-07051-3.
  • (9 July 1979) "". . İstifadə tarixi: 28 April 2013.
  • [1956] (2001). Grand Admiral: The Personal Memoir of the Commander in Chief of the German Navy From 1935 Until His Final Break With Hitler in 1943. New York, NY: Da Capo Press. ISBN 978-0-306-80962-0.
  • (2005). Auschwitz: A New History. New York: Public Affairs, member of Perseus Books Group. ISBN 978-1-58648-303-6.
  • (2002). Masters of Death: The SS-Einsatzgruppen and the Invention of the Holocaust. New York, NY: Vintage Books. ISBN 978-0-375-70822-0.
  • (1994). Death by Government. New Brunswick, NJ: Transaction. ISBN 978-1-56000-145-4.
  • (1978). Mobilizing Women for War: German and American Propaganda, 1939–1945. Princeton, N.J.: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-04649-5. OCLC .
  • Scobie, Alexander (1990). Hitler's State Architecture: The Impact of Classical Antiquity. University Park: Pennsylvania State University Press. ISBN 978-0-271-00691-8.
  • [1995] (1996). Albert Speer: His Battle With Truth. New York, NY; Toronto: Random House. ISBN 978-0-679-76812-8.
  • Sereny, Gitta (November 1999). "". Talk. İstifadə tarixi: 1 July 2012.
  • (1960). The Rise and Fall of the Third Reich. New York, NY: Simon & Schuster. ISBN 978-0-671-62420-0.
  • Smith, J. W. (1994). The World's Wasted Wealth 2: Save Our Wealth, Save Our Environment. Cambria, CA: Institute for Economic Democracy. ISBN 978-0-9624423-2-2.
  • (2005) The A to Z of the Cold War. Lanham, MD: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-5384-3.
  • (2010). Bloodlands: Europe between Hitler and Stalin. New York, NY: Basic Books. ISBN 978-0-465-00239-9.
  •  (alm.). Documents for National Socialism. NS-Archiv (1942).
  • Sontheimer, Michael (10 March 2005). . Spiegel Online. . İstifadə tarixi: 11 May 2013.
  • [1969] (1971). Inside the Third Reich. New York, NY: Avon. ISBN 978-0-380-00071-5.
  • (2002) Hitler and the Power of Aesthetics. New York, NY: Overlook Press. ISBN 978-1-58567-345-2.
  • Staff (16 December 2015). "" (en). The Economist. İstifadə tarixi: 24 September 2018.
  •  (alm.). Statistisches Bundesamt (2006). 26 sentyabr 2007 tarixində . İstifadə tarixi: 17 mart 2012.
  • Stein, George [1966] (2002). The Waffen-SS: Hitler's Elite Guard at War 1939–1945. Cerberus Publishing. ISBN 978-1-84145-100-8.
  • Steiner, Zara (2011). The Triumph of the Dark: European International History 1933–1939. Oxford; New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-921200-2.
  • Stephenson, Jill (2001). Women in Nazi Germany. London: Longman. ISBN 978-0-582-41836-3.
  • Stolfi, Russel (March 1982). "Barbarossa Revisited: A Critical Reappraisal of the Opening Stages of the Russo-German Campaign (June–December 1941)". 54 (1): 27–46. DOI:.
  • . IUSCOMP Comparative Law Society (13 November 1998).
  • Tomasevich, Jozo (1975). War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks. Stanford, CA: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-0857-9.
  • (2006). The Wages of Destruction: The Making and Breaking of the Nazi Economy. New York; Toronto: Viking. ISBN 978-0-670-03826-8.
  • Tümmler, Holger (2010). Hitlers Deutschland: Die Mächtigen des Dritten Reiches (German). Wolfenbüttel: Melchior Verlag. ISBN 978-3-941555-88-4.
  • Uekötter, Frank (2006). The Green and the Brown: A History of Conservation in Nazi Germany. Cambridge; New York, NY: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-84819-0.
  • Uekötter, Frank (2005). "Polycentrism in Full Swing: Air Pollution Control in Nazi Germany", How Green Were the Nazis?: Nature, Environment, and Nation in the Third Reich. Athens: Ohio University Press.
  • Umbreit, Hans (2003). "Hitler's Europe: The German Sphere of Power", Germany and the Second World War, Vol. 5. Organization and Mobilization in the German Sphere of Power. Part 2: Wartime Administration, Economy, and Manpower Resources, 1942–1944/5. Oxford; New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820873-0.
  • Walk, Joseph (1996). Das Sonderrecht für die Juden im NS-Staat: Eine Sammlung der gesetzlichen Maßnahmen und Rechtlinien, Inhalt und Bedeutung, 2nd (German), Heidelberg: Müller Verlag.
  • [2010] (2012). Army of Evil: A History of the SS. New York, NY; Toronto: NAL Caliber (Penguin Group). ISBN 978-0-451-23791-0.
  • (1990). The Waffen-SS: Organization, Ideology and Function. Blackwell. ISBN 978-0-631-14073-3.
  • Wedekind, Michael (2005). "The Sword of Science: German Scholars and National Socialist Annexation Policies in Slovenia and Northern Italy", German Scholars and Ethnic Cleansing (1920–1945). New York, NY: Berghahn. ISBN 978-1-57181-435-7.
  • [1970] (2010). Hitler's Foreign Policy 1933–1939: The Road to World War II. New York, NY: Enigma Books. ISBN 978-1-929631-91-9.
  • Weinberg, Gerhard L. [1994] (2005). A World at Arms: A Global History of World War II. Cambridge; Oxford: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-85316-3.
  • Welch, David (2001). Hitler: Profile of a Dictator. London: Routledge. ISBN 978-0-415-25075-7.
  • . United States Holocaust Memorial Museum.
  • Wiederschein, Harald  (alm.). (21 July 2015).
  • Wrobel, Peter . The Canadian Foundation for Polish Studies of the Polish Institute of Arts & Sciences Price-Patterson Ltd (1999).
  • / Отв. ред. ; АН СССР. — 2-е изд., доп. и перераб. — М.: , 1989. — 352 с. — ISBN 5-02-008986-9.
  • . М.: Евразия, 1993. —
  • Банкротство стратегии германского фашизма. Исторические очерки, документы и материалы / Отв. ред. чл.-кор. АН СССР . Т. 1-2. — М.: Наука, 1973. ([Вторая мировая война в исследованиях, воспоминаниях, документах]).
    • Том 1 —  — М.: Наука, 1973. — 766 с. Тираж 25 000 экз.
    • Том 2 — . — М.: Наука, 1973. — 664 с. Тираж 25 000 экз.
  • Зинченко В. П. Drittes Reich. — К.: Издательский дом «Нева», 2004. — 480 с. — (Секретные материалы). — 3500 экз. — ISBN 5-7654-3707-9.
  • Комптон Д. Свастика и орёл. Гитлер, Рузвельт и причины Второй мировой войны, 1933—1941 / Джеймс Комптон; пер. с англ. Е. В. Ламановой. — М.: , 2007. — 256 с., илл. — ISBN 978-5-9524-3326-7.
  • //
  • Мосякин А. Г. Ограбленная Европа. Сокровища и Вторая мировая война. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2018. — 317 с., илл. — ISBN 978-5-604-07490-9 (1-е изд.: Ограбленная Европа. Вселенский круговорот сокровищ. — СПб.: «», 2014. — 414 c. — ISBN 978-5-367-03200-0).
  • / В. В. Цибулькин, И. П. Лысюк. — М.: [б. в.], 2010. — 288 с. — ISBN 2000070166833.
  • Полякова А. А. . — М., 2013 — 2-ое изд. — 204 с. — ISBN 978-5-91146-829-3
  • Уолкер М. (Пер. с англ. И. А. Белозеровой) // Наука и кризисы. Историко-сравнительные очерки. / Санкт-Петербургский филиал Института истории естествознания и техники РАН; ред.-сост. . — СПб.: Дмитрий Буланин, 2003. — С. 701—727
  • . / Отв. ред. . — М.: Наука, 1978. — 616 с.
  • Взлет и падение Третьего рейха. — М., 1991. — ISBN 5-203-00475-7. (The Rise and Fall of the Third Reich (1960))
  • // . — 2010. — 22 (1-2). — P. 92-95 (ing.)
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2oo4-2o18