Vikipediya ?

Çeçenistan

Çeçenistan (Rus dili: Чече́нская Респу́блика; Çeçen dili: Нохчийн Республика / Nohçiyn Respublika), Rusiya Federasiyası sərhədləri içində, Şimali Qafqazda yerləşən respublika. İçkeriya adıyla da tanınır.

Çeçenistan Respublikası
Noxçiyn Respublika
Çeçenistan
Çeçenistan bayrağı
Bayrağı
Çeçenistan gerbi
Gerbi
Himn: 
("Çeçenistan Himni")
Çeçenistan xəritədə yeri
Paytaxt
və ən böyük şəhər
Coat of Arms of Grozny (Chechnya).png Qroznı
Rəsmi dillər Rus dili, Çeçen dili
Hökumət Respublika
• 
Ramzan Kadırov
Sahəsi
• Ümumi
17.300 km2 (6.680 sq mi)
Əhali
• Təxmini  (2017)
1414865
• Sıxlıq
904/km2 (2,341.3/sq mi)
Cecenistan.jpg
Çeçenistanda Kazenoy gölü

Mündəricat

Coğrafiya

Respublikanın ərazisi 15.3 min kvadrat kilometrdir . Çeçenistanın paytaxtı Qroznıdır, şimal-qərbində Stavropol, şərqdə və cənubda Dağıstan ilə Gürcüstan, qərbdə İnquşetiya yerləşir.

Tarix

Rusiya işğalı

1783-cü ildə imzalanan Georgiyevsk traktatı əsasında Gürcüstan könüllü şəkildə Rusiya imperiyasına daxil olmağa razılıq verir. Gürcüstanda və digər Qafqaz ölkələrində öz hökmranlğını təmin etmək istəyən ruslar bundan istifadə edərək Gürcüstan ətrafındakı digər əraziləri də işğal etməyə başlayırlar. Rusiyanın işğalçılıq müharibəsinə ilk müqavimət göstərən çeçen lideri Şeyx Mənsur olmuşdur. Onun başçılığı altında çeçenlər 6 il (1785-1791) işğala qarşı mübarizə aparsa da sayca çox olan Rusiya ordusu Çeçenistanı işğal edə bildi. Çeçenlər ikinci dəfə Rusiya zülmünə qarşı milliyyətcə avar olan İmam Şamilin başçılığı altında qalxmışdır. Bu mübarizə daha uzunmüddətli olsa da (1834-1859) bu dəfə də uğursuzluğa düçar olmuşdur. Lakin 20-ci əsrin əvvəlində Rusiya imperiyasının zəifləməsi və dağılması ilə bərabər çeçen xalqı yenidən müstəqillik uğrunda mübarizəyə qalxır.

Müstəqillik uğrunda mübarizə

1991-ci ildə SSRİ dağılandan sonra Çeçenistan öz müstəqilliyini elan etdi, amma bu müstəqillik heç bir ölkə tərəfındən tanınmadı. Bununla belə çeçenlər bu yoldan çəkmədilər və 1991-ci ildə keçirilən seçkilərdə general Cövhər Dudayevi özlərinə prezident seçdilər. Rusiya mərkəzi hakimiyyəti bu seçkiləri qeyri-qanuni elan edib onun nəticələrini tanımadı. O vaxtkı Rusiya prezidenti Boris Yeltsin hərbi müdaxilə yoluyla Çeçenistanı mərkəzi hakimiyyətə tabe etdirə bildi. 1992-ci ildə Çeçen-İnquş parlamenti latın əlifbasını rəsmi əlifba kimi qəbul etdi (burada 1927-ci ildə latın əlifbası ərəb əlifbasını əvəz etmiş, 1938-ci ildə isə kiril əlifbasına dəyişdirilmişdi). Bununla bərabər çeçenlər mərkəzi Rusiya hakimiyyətinin təkliflərini rədd etdilər.

1996-cı ildə müharibəyə son qoymaq məqsədiylə ruslarla sülh müqaviləsi imzaladı. Həmin il Çeçenistanın müvəqqəti baş naziri oldu. A. Məshədov 1997-ci ildə keçirilən prezident seçkilərində rəqibi Şamil Basayevi üstələyərək Çeçenistan Respublikasının II prezidenti seçildi. Sülhmeyilli bir siyasətçi olmasına baxmayaraq, o, 2005-ci ildə ruslar tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Bundan sonra Argunlu prezident seçilmiş, lakin onun da barışığa və sülhə olan meyillərinə Rusiya 17 iyun 2006-cı ildə Ə.Sədullayevi qətlə yetirməklə cavab vermişdir. Bu hadisədən sonra Avropa Putini çox sərt şəkildə qınamış, Çeçenistanı düzgün idarə etmədiyini bildirmişdir. Çeçenistanın indiki prezidenti .

(Chechen Republic of İchkeria) 1996-cı ildə yaradılmışdır. Öz hüquqlarını və müstəqilliyini tarix boyu bərpa etməyə çalışan çeçen xalqı bu arzusuna ancaq 1996-cı ildə çatmışdır. İçkeriyanın ilk prezidendi mərhum Cövhər Dudayev olmuşdur. O öz arzusuna çatmamış ruslar tərəfindən atılmış mərmi ilə öldürülmüşdür. İçkeriyanın 2-ci prezidenti olmuşdur. Onun hakimiyyəti illərində çeçen xalqı öz istəyi əsasında Şəriət qanunları ilə idarə olunmuşdur. Çeçen xalqının müstəqil dövləti olan İçkeriyanı ilk və yeganə tanıya dövlət Əfqanıstan olmuşdur. 1999-cu ildə rusların ölkəyə 2-ci dəfə yürüşü olmuşdur ki, bu dəfə də onlar ölkəni ələ keçirməyə cəhd etməyə çalışırdılar. Mərd çeçen oğulları düşmənlə qəhrəmancasına mübarizə aparmışlar və bu gün də onlarla mübarizəni davam etdirirlər. Çeçen milli qəhrəmanı Qafqazın qartalı və kişilik rəmzi olan Şamil Basayev 2006-cı ildə ruslar tərəfindən öldürülmüşdür. Bundan savayı həbs olunub ömürlük həbs cəzası alsa da 3 aydan sonra həbsdə öldürülmüş, başqa çeçen qəhrəman oğlu olan Qatar dövlətində olarkən rus casusunun maşına qoyduğu bombanın işə düşməsi nəticəsində öldürülmüşdür.

Əhali

Əhalinin siyahıya alınmaları üzrə Çeçenistan Respublikasının əhalisinin etnik dinamikası.

Milliyyət 1979 il % 1989 il % 2002 % 2010 il %
Çeçenlər 602 223 60,1 715 306 66,0 1 031 647 93,47 % 1 206 551 95,08 %
Ruslar 309 079 30,8 269 130 24,8 40 664 3,68 % 24 382 1,92 %
Qumuqlar 7808 0,8 9591 0,9 8883 0,80 % 12 221 0,96 %
Avarlar 4793 0,5 6035 0,6 4133 0,37 % 4864 0,38 %
Noqaylar 6079 0,6 6885 0,6 3572 0,32 % 3444 0,27 %
Tabasaranlar 128 0,01 % 1656 0,13 %
Türklər 1662 0,15 % 1484 0,12 %
Tatarlar 2134 0,19 % 1466 0,12 %
İnquşlar 20 855 2,1 25 136 2,3 2914 0,26 % 1296 0,10 %
Ləzgilər 196 0,02 % 1261 0,10 %
Qazaxlar 470 0,04 % 926 0,07 %
Darginlər 696 0,06 % 701 0,06 %
Azərbaycanlılar 226 0,02 % 696 0,05 %
Osetinlər 230 0,02 % 585 0,05 %
Kabardinlər 133 0,01 % 534 0,04 %
Ermənilər 14 438 1,4 14 666 1,4 424 0,04 % 514 0,04 %
Ukraynalılar 11 334 1,1 11 884 1,1 829 0,1 % 415 0,04 %
Kistinlər 136 0,01 %
başqaları 25 621 2,56 25 800 2,38 4795 0,43 % 3757 0,30 %
milliyəti göstərmədi 779 0,07 % 2515 0,20 %
cəmi 1 002 230 100 1 084 433 100 1 103 686 100,00 % 1 268 989 100,00 %

Şəhərlər

  • Qroznı – 210.720 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

Rayonlar

Xarici keçidlər

Qaynaq

  1. [(1979-cu ilin) (Çeçenistan Respublikasının rayonları) ÇEÇEN-İNQUŞ ASSR-ı]
  2. [(1989-cu ilin) (Çeçenistan Respublikasının rayonları) ÇEÇEN-İNQUŞ ASSR-ı]
  3. :

Vikianbarda Çeçenistan ilə əlaqəli mediafayllar var.

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2oo4-2o18