"Şirvanın təzə bəyləri haqqında" və "Şamaxının təzə bəylərini həcv" şeirləri
"Şirvanın təzə bəyləri haqqında" və "Şamaxının təzə bəylərini həcv" şeirləri — Seyid Əzim Şirvaninin Çar Rusiyasından bəy titulu alanları tənqid etdiyi şeirləri.
| "Şirvanın təzə bəyləri haqqında" və "Şamaxının təzə bəylərini həcv" şeirləri | |
|---|---|
| Müəllif | Seyid Əzim Şirvani |
| Orijinal dili | azərbaycanca |
| Nəşr ili | XIX əsr |
1840-cı illərdə Azərbaycanda qəbul edilmiş Çar Rusiyası qərarlarına görə, mülkədarların kəndlilər və torpaqlar üzərindəki imtiyazları ləğv edilmişdi. Yaranan narazılıqlara görə, bu qərarın özü ləğv edilmişdir. Beləliklə, 1846–1847-ci illərdə bəylərin imtiyazları özlərinə qaytarılmışdır. Yeni qanun nəticəsində bəy titulu almaq istəyən şəxslərin sayı artmışdı. Bu, əvvəlcə "Əkinçi" qəzetində tənqid edilmiş, daha sonra Seyid Əzim Şirvani bu mövzuya müraciət etmişdir. Onun bu mövzuda yazdığı "Şirvanın təzə bəyləri haqqında" və "Şamaxının təzə bəylərini həcv" şeirləri Seyid Əzim Şirvaninin ən kəskin satiralarıdır.[1]
Satiradan bəlli olur ki, Seyid Əzim ancaq həqiqətən bəy soyundan gələnlərin bu adı almasının tərəfdarı idi. Sonradan fırıldaqçılıq və ya pul gücünə bəylik titulu alanlara qarşı idi. O, fikirləşirdi ki, kimin bəylik adına layiq sərvəti yoxdursa, bu ad ona heç yaraşmır:[2]
Birisi xan ola, gər olmaya evdə nanı,
Həsrəti-nan ilə hərdəm çıxa qəmdən canı.
Bilmirəm, neyləyir o xanlığı, ya dünyanı,
Hər kimin dövləti vardır, odur əsrin xanı,
Pul edən hökmü nə xanü, nə də sultan elədi.
Seyid Əzim Şirvani bəy imtiyazlarına ümumilikdə qarşı çıxmır, yaxşı bəyləri dəstəkləyirdi:[3]
İki bəy düşmədi rüşvət təməinə əsla,
Biri Məmməd Əli bəydir, biri də Mahmud ağa.
Qaldığı vurdu işin, gözləmədi şərmü həya,
Gətdilər xəlqin hamı başına yüz dərdü bəla,
Unudub Allahı, bunlar hamı tüğyan elədi.
Müəllif "Yüz manatdan yuxarı xərc eləyib Hacı manaf, Bəylərin xanəsini şamü səhər etdi təvaf" misralarında isə bəylərin rüşvət almasını tənqid edirdi.[3]
"Şamaxının təzə bəylərini həcv" isə "Şirvanın təzə bəyləri haqqında" əsərinin davamıdır. Burada da şair bəyliyin rüşvətlə alındığını, kasıbların bəylik həvəsinə düşdüyünü qeyd edir. Bu həcvdə vulqarizmdən çox istifadə olunur. İctimai qınaq yox, konkret bəzi şəxslərin tənqidi şeirdə edilir.[3]
- ↑ Vahid, 2024. səh. 80
- ↑ Vahid, 2024. səh. 80-81
- 1 2 3 Vahid, 2024. səh. 81
- Mətanət Vahid. "XIX əsr Azərbaycan bədii-estetik gülüşünün inkişafında Seyid Əzim Şirvaninin rolu" (PDF). AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu. 2024. İstifadə tarixi: 14 noyabr 2025.