Vikipediya ?

Bioqrafik məktəb

Ədəbi və bədii yaradıcılığın allahlardan ilham almış seçmə şəxslərlə bağlılığı ideyası ədəbiyyat nəzəriyyəsinin tarixində qədimlərdən mövcuddur. Bu konsepsiya dini ədəbiyyatşünaslıqdan gəlir və ədəbi istedadın ilahi mənşəyini ilk sıraya çəkir. Bioqrafik məktəb təxminən eyni konsepsiyanın materialist variantı idi. Burada istedadın qeyri-adiliyi ideyası qalır, onun ilahi xüsusiyyətləri və mənşəyi isə aradan çıxırdı. Bioqrafik məktəbin yarandığı XIX əsrin ortalarında Qərbi Avropada və Fransada müəllif ədəbi yaradıcılığı kütləvi xarakter almış və bədii kitab çapı biznesin sahələrindən birinə çevrilmişdi.

Belə bir vaxtda Fransada müəllif probleminə və onun yaradıcılığının psixoloji və sosioloji problemlərinə geniş maraq yarandı. Balzak, Jorj Sand, Viktor Hüqo, Aleksandr Düma kimi yazıçıların həyati macəralarla dolu idi. Bioqrafik metodun yaradıcısı olan Sent Böv (1804-1869) bu şəxsləri yaxından tanıyır və bəziləri ilə dostluq münasibətləri vardı. O, üç cildlik "Ədəbi portretlər"ində və sonrakı əsərlərində yazıçıları adi canlı adamlar kimi təqdim edir, oxucu təsəvvüründəki romantik yazıçı obrazını aradan götürməyə çalışırdı. O, yazıçını bütün adamlar kimi müəyyən vərdişlərlə, simpatiya və antipatiyalarla yaşayan adamlar kimi göstərir, onların məişətini belə xırda detallarına qədər təqdim edirdi.

Bunda əsas məqsəd yazıçının yazdığı əsərlərlə onun şəxsi bioqrafiyasının adi, təsadüfi faktları arasında olan bağları aşkarlamaq idi. O, yazıçıların qalın romanlarındakı əhatəli həyat materialının yazıçının məişətində, mənzilində, tanışları ilə münasibətlərində tapırdı. Sent Böv yaradıcılıq prosesini və psixologiyasını gözəl bilirdi və bu yolla müasiri olduğu fransız yazıçılarını araşdırır və təqdim edirdi. Şübhəsiz ki, yazıçının mövzularının, qəhrəmanlarının, təsvir etdiyi yerlərin onun şəxsi həyatı ilə bağlılığı ideyası doğru idi. Hər bir yazıçının fikir və material baxımından əsas bazası onun öz bioqrafiyası, mənəvi həyat tarixçəsidir. Yada salaq ki, nəsrin əsas və ən qədim janrlarından biri bioqrafiyalardır.

İmperatorların və hökmdarların bioqrafiyasını, həyat tarixçəsini yazmaq antik dövrdə artıq var idi. Sonralar bu dini ədəbiyyata keçərək xristianlıqda müqəddəslərin həyatı janrına çevrilmiş və dini prozanın əsas janrı – aqioqrafiya janrı olmuşdur. İncilin ilk dörd fəslinin İsa Məsihin təfərrüatlı bioqrafiyası olduğu məlumdur. Müsəlmanlıqda da "Tarixiənbiya" janrı eyni xarakter daşıyır. XIX-XX əsrlərdə bioqrafik janr istər roman, istər publisistik, istərsə elmi məzmun daşımaqla nəsrin aparıcı bir forması olaraq qalır.

XX əsrdə fransız yazıçısı Andre Morua yazıcıların bioqrafiyasını dəqiq faktlar əsasında yazmaqla qədim bioqrafiya janrının yeni roman formasını yaratdı. Bu məşhur yazıcıların bioqrafiyasını faktiki cəhətdən sənədli, təhkiyə cəhətdən isə bədii şəkildə təqdim edən romanlar idi. Onun Balzak, Hüqo, Jorj Sand, Düma, Flober və b. haqqında yazdığı bioqrafiyalar bədii roman kimi oxunub bütün dünyaya yayıldı. Hazırda məşhur siyasət və sənət adamlarının, pop-ulduzların bioqrafiyası televiziya və radionun əsas janrlarından birinə çevrilib. Əyani materiallardan, sənədli çəkilişlərdən istifadə ilə belə tele-bioqrafiyalar böyük maraqla baxılır və həm də ciddi idraki və informativ əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanda yazıcıların həyatından bəhs edən bioqrafik roman janrının yaradıcısı Əzizə Cəfərzadə idi. O, Seyid Əzim Şirvani, Abbas Səhhət, Ələkbər Sabir və b.haqda silsilə romanlar yazmışdır. Bioqrafik ədəbiyyatşünaslıq ilk dəfə olaraq ədəbi yaradıcılığı və yaradıcılıq psixologiyası elmini əlaqələndirərək ədəbiyyatın təhlilinə yönəldirdi. Bu metodun əsas uğuru idi. Yazıçının məişəti üzərində müşahidə aparmaq metodu şübhəsiz ki, dövrün hakim elmi məktəbi olan darvinizmin təsiri idi. Ədəbi təhlildə psixoloji müşahidə metodlarından istifadə birqədər sonra özünü müstəqil ədəbi təhlil məktəbi kimi – psixoloji məktəb kimi təqdim etdi.

Mənbə

  •  
    Rəhim Əliyev. Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. Bakı: 2008
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019