Butun axtardiqlarinizi tapmaq ucun buraya: DAXIL OLUN
Video Yukle Video Axtar
Mp3 Yukle Mp3 Axtar
Shekil Axtar Yukle
Sevgi Mehebbet(Yeni)
Ehtirasli Qaynar Hekayeler(Yeni)
Cinsi Qadin-Kishi Munasibetleri
Android Proqramlari Yukle
Informasiya Melumat Axtar(Wiki)
Saglamliq Tibbi Melumat
Qadin Dunyasi
Son Xeberler
Whatsapp Plus Yukle(Yenilendi)

Vikipediya ?

Türkmənistan

Türkmənistan (türkməncə: Türkmenistan) — Asiya qitəsində dövlət .

Türkmənistan Respublikası
Türkmenistan Respublikasy
Türkmənistan
Şüar: Müstəqil, bitərəf Türkmənistan !
Türkmənistan xəritədə yeri
Paytaxt Aşqabad
Ən böyük şəhər Aşqabad-745 min sakin (2015-ci il),
Türkmənabad,
Daşoğuz,
Türkmənbaşı,
Marı
Rəsmi dillər Türkmən dili
Etnik qruplar türkmənlər - 76.66%,
özbəklər - 9.17%,
ruslar - 6.73%,
qazaxlar - 1.96%,
azərbaycanlılar - 0.82%,
bəluclar - 0.82%,
tatarlar - 0.82%,
ermənilər - 0.76%,
ukraynalılar - 0.52%,
digərləri - 1.74%. (1995 sa.)
Din Dünyəvi dövlət
Hökumət Prezident respublikası
• Prezident
Qurbanqulu Berdiməhəmmədov[14.2.2007 ~]
• 
Yaranması
• Elan olunub
27 oktyabr 1991-ci il
• Tanınıb
31 dekabr 1991-ci il
Sahəsi
• Ümumi
488,100 km2 (188,500 sq mi) (53-cü yer )
• Su (%)
4.9%
Əhali
• Təxmini  (2015-cį)
5 240 min (117-cį yer)
• Siyahıya alma (1995)
4 483 251
• Sıxlıq
105/km2 (271.9/sq mi)
ÜDM (AQP) 2014 təxmini
• Ümumi
82 milyard (87-ci)
• Adambaşına
14 200 ()
Valyuta Türkmənistan manatı (TMM)
Saat qurşağı +5
Telefon kodu 993
İnternet domeni .tm

Mündəricat

Tarixi

X əsrdə Türkmənistanın ərazisinə oğuzlar(indiki türkmənlərin əcdadları) köçüb gəlirlər. Oğuzlar XIII əsrdə Səlcuq dövlətini yaradırlar. XVI əsrdə Türkmənistan ərazisi Xivə və Buxara xanlıqlarının tabeçiliyinə düşür. 1869-cı ildə Çar Rusiyası tərəfindən işğal olunur. 1921-ci ildə Türküstanın tərkibinə daxil olur. 1924-cü ildə isə SSRİ tərəfindən Türkmənistan MSSR-i yaradılır və SSRİ-nin tərkibinə daxil olur. 1991-ci ildə müstəqil Türkmənistan Respublikası elan olunur.

Coğrafi mövqeyi və təbiəti

 
Türkmənistan vilayətləri:
1. Ahal
2. Balkan
3. Daşoğuz
4. Lebap
5. Marı

Ölkənin geosiyasi mövqeyi Avropa ölkələri ilə ÇinHindistana gedən quru yollarının üzərində yerləşməsi baxımından əlverişlidir.

Relyefinə görə ovalıq və dağlıq hissələrdən ibarətdir. seysmik cəhətdən fəaldır. Ölkə ərazisinin 80%-dən çoxu Turan ovalığında okean səviyyəsindən 100-200 metr hündürlükdədir. Xəzər dənizidə bir sıra adalara malikdir. Oğurçalı adası ilə Çələkən yarımadası arasında Çələkən Oğurçalı boğazı yerləşir. Zəngin təbii qaz və neft ehtiyatına görə ölkə dünyanın ən qabaqcıl dövlətlərindən biridir. Ölkə ərazisində 144 neft və qaz yatağı aşkar edilmişdir. Onlardan yalnız 40 yataq istismar olunur (Xəzərətrafı, Buxara-Xivə, Mraı, Lebap və s.). Yeraltı sərvətlərdən kükürd, kaliumdaşduz, , mirabilit, alunit vardır.

Ölkənin iqlimi quru subtropik iqlimdir. Burada ilin 290 günü buludsuz keçir. Respublika ərazisində illik və sutkalıq temperatur amplitudu çox böyükdür. Yağıntıların orta illik miqdarı 50–200 mm arasındadır. Mümkün buxarlanma 1500 mm-dən artıqdır. Əkinçilik əsasən suvarma, dağlarda isə qismən dəmyə şəraitində mümkündür. Ölkənin şərq rayonları Amudərya, və çaylarının suları ilə təchiz olunur.

Türkmənistanda ən böyük göl Sarıqamışdır. Bu göldən yüksək keyfiyyətli xörək duzu yığılır. Suvarma tarixən Türkmənistan üçün mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. Amudəryadan çəkilən Qaraqum kanalı minlərlə hektar torpağın canlanmasında mühüm rol oynayır. Türkmənistan ərazisi yeraltı sularla zəngindir. Yeraltı suların səthə yaxın ərazilərində vahələr mövcuddur. Münbit torpağı, tuğay meşələri, zəngin bitki örtüyü vahələrə özünəməxsus gözəllik verir. Ölkə ərazisinin 375 min km² –i səhra və yarımsəhralardır. Boz qumsallıqda hamar səthli takırlar çox yeknəsək təsir bağışlayır. Türkmənistan ərazisində bitən əhalinin istifadə etdiyi ən mühüm bitkidir.

İnzibati-ərazi bölgüsü

  • Türkmənistan Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2014-cü il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən:
  • Vilayətlərin sayı: 5
  • Etrapların sayı: 50
  • Şəhərdaxili etrapların sayı: 11
  • Şəhərlərin sayı: 24
  • Qəsəbələrin sayı: 77
  • Gənəşliklərin sayı: 552
  • Kəndlərin sayı: 1.901

Əhalisi

Əsas məqalə: Türkmənistan əhalisi

Türkmənistan etnosunun mənşəyi qədim türk və akhun qəbilələri ilə bağlı olub. Etnosun formalaşmasında oğuzlar yaxından iştirak etmişlər.

Türkmənistanda kənd əhalisi üstünlük təşkil edir (55%). Əhali əsasən, Qaraqum kanalı zonasında, və çaylarının deltasında, Kopetdağın ətəyində cəmləşmişdir. Aşqabad şəhəri Türkmənistan Respublikasının paytaxtı, mühüm elm, sənaye və mədəniyyət mərkəzidir. Başqa əsas şəhərləri , Daşoğuz, Marı, , Türkmənbaşıdır.

Türkmənistan BMT, (İslam Konfransı Təşkilatı), MDB, və s. təşkilatların üzvüdür

Milli tərkib

14.04.2001 – tarixində "Neytral Türkmənistan" qəzetində ölkənin o zamankı dövlət başçısı Saparmurad Niyazovun müsahibəsi nəşr olundu . Keçmiş prezident 2001-ci ilə ölkə əhalisinin 91%-nin türkmənlərin , 3%-ni özbəklərin , 2%-ni rusların , 4%-ni digər millətlərin təşkil etdiyini qeyd etmişdi .Türkmənlər həmçinin Özbəkistanda, Tacikistanda, İranda, ƏfqanıstandaRusiya Federasiyasında da yaşayırlar. Ölkənin türkmən əhalisi yüksək təbii artıma malikdir. Buna baxmayaraq orta sıxlıq çox aşağıdır (1 km²-də 9,2 nəfər ). Ərazinin 80%-də əhali yaşamır.

Müasir sosial-iqtisadi vəziyyət

Türkmənistan Respublikasında ölkəni xammal istehsalçısından hazır məhzul istehsalçısına çevirmək məqsədi daşıyan dövlət proqramı həyata keçirilir. Proqram reallaşması üçün emaledici sənaye sahələrinə diqqət artırılır, əhalinin ərzağa olan tələbatını daxili imkanlar hesabına ödəmək üçün layihələr hazırlanır.

Sənaye

Türkmənistanın təsərrüfatının əsas gəlirli sahəsi neft və qaz kompleksinin inkişafıdır. Neft və qazçıxarma respublikanın ixtisaslaşmış sahəsidir. Ölkənin gəlirinin 60%-i bu sahələrin payına düşür. Neft borularla emal üçün Türkmənbaşı və şəhərlərinə nəql edilir. Neftin bir hissəsi Xəzər dənizi ilə Azərbaycana və başqa ölkələrə aparılır. Türkmənistan təbii qaz ehtiyatına görə dünyada 4-cü yerdə durur. Xüsusilə, Açaq, Marı və Xəzərsahili yataqlar daha məhzuldardır. İldə 32 milyard m³ qaz hasil olunur və bu qazın böyük hissəsi qonşu ölkələrə, o cümlədən Azərbaycana, Gürcüstana, Ukraynaya, Rusiya Federasiyasına göndərilir.

Türkmənistanda təbii qazı ixrac etmək üçün hələlik yalnız bir boru kəməri (Rusiyaya) mövcuddur. Lakin İranTürkiyədən keçməklə Avropaya, Əfqanıstandan keçməklə PakistanHindistana qaz ötürmək üçün boru kəməri marşrutları üzərində işlər gedir.

Ölkədə maşınqayırma sənayesi neft-qaz və kənd təsərrüfatına xidmət sahələrindən ibarətdir. Kimya sənayesi üçün kifayət qədər yerli xammal vardır. Kükürd, , yod əsasında , , ə, , Marıda kimya zavodları fəaliyyət göstərir. Bir çox xarici şirkətlər Türkmənistanda kimya zavodları müəssisələri yaratmaq marağındadır.

Türkmənistanda elektrik enerjisinə olan tələbat iri şəhərlərə yaxın tikilmiş İES-lər və İrandan alınan enerji hesabına təmin olunur.

Kənd təsərrüfatı

Türkmənistanda əkinçilik üçün yararlı torpaqların yarısından pambıqçılıqda istifadə olunur. Qaraqumun Murqab və Təcən deltalarında, Amudərya boyunca uzanan sahələrdə pambıq əkinləri daha çoxdur.

Respublikada yığılan pambığın 25%-i zərifliflidir. Gələcəkdə pambıq istehsalını 3 milyon tona çatdırmaq nəzərdə tutulur. Suvarılan torpaqlardan bağçılıqda, üzümçülükdə və taxılçılıqda istifadə olunur. Çəltik Amudəryanın aşağı axarlarında becərilir. Vahələrdə əhali baramaçılıqla məşğul olur. Bostan bitkiləri xüsusilə geniş yayılmışdır. Son illər şəkər çuğunduru əkinləri geniş vüsət almışdır.

Kənd təsərrüfatının ikinci sahəsi heyvandarlıqdır. Şərqi Qaraqumda qaragül qoyunları, Qərbi Qaraqumda zərifyunlu qoyunlar və birhürgüclü dəvələr saxlanılır. Pambıqtəmizləmə (), pambıqparça, ipək (Aşqabad, Türkmənabad və ), qaragül dərisinin aşılanması və s. fabrikləri fəaliyyət göstərir. Lakin yüngül sənayedə aparıcı sahə xalçaçılıqdır.

Nəqliyyat

Ərazinin tranzit mövqeyi nəqliyyatın inkişafı üçün geniş imkanlar açır. Türkmənistan cənub istiqamətdə nəqliyyat şəbəkəsini yaratmaq mövqeyi tutmuşdur. şəhərindən şəhərinə çəkilən avtomobil yolu Mərkəzi Asiyanın digər respublikaları (xüsusən QazaxıstanÖzbəkistan) üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bakı ilə Türkmənbaşı şəhərləri arasında Xəzər dənizində işləyir.

Tikinti

Tikinti sənayesinə diqqət artırılmışdır. Ölkə bütövlüklə tikinti meydanını xatırladır. Ölkəyə daxil olan 20 milyard dollar xarici investisiyanın 83%-i tikintiyə yönəlmişdir. Türkmənistan 50-dən çox ölkə ilə iqtisadi əlaqələr yaratmışdır.

Maraqlı faktlar

  • Türkmənistan üçün xarakterik heyvan atdır. vadisində eyniadlı at cinsinin yetişdirilməsinin tarixi 4000 ildən çoxdur.
  • Ölkədə əhalinin sosial müdafiəsi dövlət siyasətidir. 1993-cü ildən əhaliyə elektrik enerjisi, təbii qaz, xörək duzu pulsuzdur. Aztəminatlı ailələrə maddi kömək edilir. Tibbi xidmətdə güzəştlər var.
  • Ölkə mətbuatında xaricə informasiya vermək rəsmən qadağan olunmuşdur.
  • Yemiş (qovun) ölkə üçün ən mühüm bostan bitkisidir. Avqust ayının 2-ci ölkədə "Yemiş günü" keçirilir. Hamı yemiş yeməli, bir-birinə hədiyyə etməlidir. Burada yemişin 200-dək növü becərilir

İstinadlar

  1. Государственный комитет Туркменистана по статистике:
  2. Central Intelligence Agency - CİA: The World Factbook:
  3. Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti:
  4. Demoscope Weekly :

Xarici keçidlər

  • (türkməncə)

Həmçinin bax

Mənbə — ""
Türkmənistan Haqqinda VIDEO AXTAR YUKLE Online Izle
Türkmənistan Haqqinda Shekil Axtar Yukle Online Bax
Türkmənistan Haqqinda Mp3 Axtar Yukle Online Dinle
Meqabaytlariniza Qenaet Edin(2018)
Türkmənistan Haqqinda Hazir Inshalar
Türkmənistan Haqqinda Informasiya Melumat Axtar
Türkmənistan Haqqinda Son Xeberler
Türkmənistan Haqqinda Android Proqramlari Yukle
Türkmənistan Haqqinda Yuxu Yozmalari(1)
Türkmənistan Haqqinda Yuxu Yozmalari(2)
Türkmənistan Haqqinda Qaynar Ehtirasli Hekayeler
Türkmənistan Haqqinda Intim Cinsi Intim Munasibetler
Türkmənistan Haqqinda Letifeler Bolmesi
Türkmənistan Haqqinda Atalar Sozleri
Türkmənistan Haqqinda Aforizmler Bolmesi
Türkmənistan Haqqinda Saglamliq-Tibbi Melumat
Türkmənistan Haqqinda Qadin Dunyasi Bolmesi
Türkmənistan Haqqinda Maraqli Lazimli Xidmetler
Türkmənistan Azercell Bakcell Nar Internet Paketleri
Whatsapp ve Whatsapp Plus Yukle(Yeni 2018)

Informasiya Melumat Axtar
Anarim.Az
Sayt Rehberliyi ile Elaqe
Saytdan Istifade Qaydalari
Anarim.Az 2oo4-2o18